Start » Artykuły naukowe, Zioła i fitoterapia

Święty oset na ratunek wątrobie

2 grudnia 2010

 

Ostropest plamisty

Ostropest plamisty (Silibum marianum, Asteraceae) występuje w rejonie Morza Śródziemnego, w Kaszmirze i we wschodniej Azji. Roślina jest znana jako „święty oset”, „oset św. Marii” lub “mleczny oset”. Zgodnie z legendą, białe plamki na liściach powstały dlatego, że spadły na nie krople mleka Matki Boskiej gdy karmiła Jezusa. Obecnie ostropest jest wykorzystywany głównie jako roślina lecznicza i pozyskiwany z plantacji. Surowcem farmaceutycznym są owoce (niełupki) ostropestu, które zawierają sylimarynę (zespół flawonolignanów). Ekstrakt z sylimaryną jest składnikiem wielu ziołowych mieszanek poprawiających trawienie, ale przede wszystkim jest to lek roślinny stosowany w leczeniu chorób wątroby.

W zimie oset tworzy rozetę liści, wyrasta z niej kolczasta łodyga i kwiatostan z dużymi fioletowymi kwiatami. Arabscy wieśniacy jedzą młode liście jako sałatkę, reszta rośliny jest zjadana po ugotowaniu, a nasiona – po uprażeniu [1]. Owoce ostropestu charakteryzują się stosunkowo dużą zawartością oleju (20%). Wśród kwasów tłuszczowych dominuje kwas linolowy oraz oleinowy. Owoce zawierają ok. 16% białka oraz 24% błonnika. Sucha owocnia, w której otrzymuje się sylimarynę, stanowi od 45 do 50% masy niełupek, a więc w zmielonym surowcu jest duża ilość błonnika.

Sylimaryna działa ochronnie na błonę śluzową żołądka, pobudza wydzielanie soku żołądkowego i żółci, a jej główne działanie polega na ochronie komórek wątroby [2]. Właściwości sylimaryny były badane zarówno na zwierzętach jak i na ludziach. Sylimaryna pomaga przy zatruciach chemikaliami oraz silnymi toksynami grzybów. Żaden z psów doświadczalnych, nie zdechł po zjedzeniu trujących muchomorów Amanita phalloides, jeśli jednocześnie podawano im sylimarynę. Podobnie u ludzi, przeżywalność była 100%. Wg. danych z innej kliniki, podając sylimarynę 220 pacjentom, którzy zatruli się grzybami obniżono śmiertelność z 22,4% do 12,8%.

W Polsce najpowszechniejszym powodem chorób wątroby jest nadużywanie alkoholu. Badania pokazały, że sylimaryna może pomóc w jej regeneracji. Stan wątroby poprawia się po odstawieniu alkoholu, ale podawanie sylimaryny może ten proces regeneracji przyspieszyć. Sylimaryna jest stosowana w terapii uzupełniającej przy wirusowym zapaleniu wątroby typu B i C. Obiecujące są próby stosowania jej w chemioterapii nowotworów [3].             Celem leków roślinnych jest też poprawa odporności. Testowano (m.in. na ludzkich limfocytach) właściwości immunomodulujące kilku znanych surowców roślinnych, wśród których był rumianek, nagietek i ostropest [4], stwierdzając, że najsilniejszy efekt stymulujący wywierał ekstrakt z ostropestu (o stężeniu 100 mg/ml).

Bardzo interesujące badania [5], wykonano w 2009 roku sprawdzając, czy sylimaryna może chronić mózg przed stresem oksydacyjnym. Szczurom podawano popularny lek APAP (acetaminofen) oraz sylimarynę oznaczając aktywność enzymów tworzących barierę antyoksydacyjną. Podawanie APAP-u przez 3 dni spowodowało spadek stężenia glutationu i witaminy C, a także zmniejszenie aktywności enzymu superoksydazy (SOD). Wcześniejsze podanie sylimaryny zapobiegło zmianom oksydacyjnym w mózgu szczurów, a więc ostropest byłby doskonałym kandydatem na lek chroniący przed procesami neurodegeneracyjnymi.

Preparaty z ostropestu działają korzystnie w zaburzeniach trawienia i pracy wątroby wywołanych zażywaniem leków, co jest bardzo istotne dla starszych osób zmuszonych do jednoczesnego leczenia farmakologicznego kilku chorób. Jednak lek roślinny może wchodzić w interakcje z lekami syntetycznymi [6], co staje się istotne w sytuacji, gdy oba są podawane przez dłuższy czas. Możliwe interakcje leków roślinnych i syntetycznych powinny być dokładnie zbadane. Generalnie uznano, że preparaty zawierające sylimarynę są bezpieczne, nawet w większych dawkach nie wywołują efektów toksycznych.

Ciekawą propozycją było stworzenie „chleba dla wątroby”. Próbne wypieki chleba z ostropestem wykonano w Zakładzie Badawczym Przemysłu Piekarskiego w Bydgoszczy [7]. Niewielki dodatek zmielonych owoców ostropestu nie wpłynął na smak chleba. Ze względu na zawartość sylimaryny, a również oleju z nienasyconymi kwasami tłuszczowymi i błonnika zmielone owoce ostropestu mogą być cennym dodatkiem do pieczywa. Chleb z ostropestem wypieka się na Ukrainie z okazji wesela czy imprez z przewidywanym dużym spożyciem alkoholu. Pieczywo z ostropestem może korzystnie wpływać na zachowanie zdrowej wątroby i prawidłową pracę przewodu pokarmowego oraz odporność organizmu [8]. Zaczniemy je wypiekać i jeść?

prof. Iwona Wawer


BIBLIOGRAFIA

  1. H. Azaizeh, S. Fulder, K. Khalil, O. Said, Ethnobotanical knowledge of local Arab practitioners in the Middle Eastern region, Fitoterapia 74 (2003) 98–108
  2. K. Flora, M. Hahn, H. Rosen, K. Benner, Milk thistle (Silibum marianum) for the therapy of liver disease, Am. J. Gastroenterol. 93 (2) (1998) 139-143
  3. K. Ramasamy, R. Agarwal, Multitargeted therapy of cancer by silymarin, Cancer Letters 269 (2008) 352–362
  4. Z. Amirghofran, M. Azadbakht, M. H. Karimi, Evaluation of the immunomodulatory effects of five herbal plants, Journal of Ethnopharmacology 72 (2000) 167–172
  5. C. Nencini, G. Giorgi, L. Micheli, Protective effect of silymarin on oxidative stress in rat brain Phytomedicine 14 (2007) 129–135
  6. J.-W. Wu, L-Ch. Lin, T.-H. Tsai, Drug–drug interactions of silymarin on the perspective of pharmacokinetics, Journal of Ethnopharmacology 121 (2009) 185–193
  7. K. Sadowska, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2006, 2 (47) Supl., 290 – 296
  8. I. Wawer, Żywność funkcjonalna: chleb dla wątroby, Przegląd piekarski i cukierniczy, 8 (2009) 4-7
Poleć w swojej społeczności!