Start » Artykuły naukowe, Rośliny z daleka, Samoleczenie, Styl życia

Ayahuasca w globalnej i amazońskiej wiosce

10 października 2012

Pnącze rośnie w klimacie tropikalnym do wysokości 1500 mnpm, jest sadzone w Peru czy Ekwadorze w pobliżu osad.  Angielska nazwa rośliny to „soul wine”, czyli pnącze dla duszy. Lista jej nazw w Amazonii jest długa, rośliny tej używają 72 plemiona o różnych zwyczajach i językach, nie komunikujące się ze sobą z powodu dużych odległości. Do sporządzania napoju ayahuasca używają pnącza i liści B. caapi. Najczęściej  pokrojone pnącze gotuje się razem z liśćmi Chacruna (Psychotria viridis). Wywar zawiera alkaloidy beta-karbolinowe: głównie harminę, i tetrahydroharminę (THH), oraz tryptaminy (dimetylotryptaminę, DMT) i  działa halucynogennie. Wg. doświadczeń naturalnej medycyny jest lokalnym anastetykiem, pomaga leczyć alkoholizm i uzależnienie od innych narkotyków, pomaga w chorobie Parkinsona. Wywar  z łodyg pnącza działa przeczyszczająco i wymiotnie.

 

Zdjęcia zostały zrobione we wrześniu 2012 w wiosce koło Pucallpa, nad rzeką Ukayali, Peru.

 

Ayahuasca w kościele

Ayahyasca jest używana jako święty napój w obrzędach religijnych. W 1939 r założono kościół Santo Daime, w 1961 r kościół Uniao do Vegetal (UDV); ich członkowie mieszkają obecnie również poza granicami Brazylii (USA, Kanada, Japonia, kraje europejskie). Ekspansja tych grup religijnych stworzyła problem[1]: czy używanie ayahuasca w celach religijnych nie narusza lokalnego prawa o narkotykach? Rząd Brazylii uznał w 1991 r, że potencjalne korzyści z rytualnego użycia są większe niż potencjalne ryzyko i zezwolił na jego stosowanie w czasie ceremonii.  W Holandii, sąd przyznał prawo do korzystania z ayahuasca w ramach swobód religijnych. W 2009 r w Oregonie (USA) zezwolono na stosowanie napoju przez członków kościoła Santo Daime (po zasięgnięciu opinii Stanowej Rady ds. Farmacji). Podobnie w Kanadzie, uczyniono wyjątek dla użycia napoju w celach religijnych w kościele Santo Daime, ale nie dla praktyk szamańskich.

 

Ceremonie picia Ayahuasca

Napój używany w różnych miejscach Amazonii różni się dodatkami (liście innych roślin). Elementem łączącym jest ceremonialny charakter stosowania ayahuasca. Rytualne śpiewy (icaros) pomagają w połączeniu się ze światem duchowym, sprzyjają odzyskaniu wiary i wyzdrowieniu. Ceremonię prowadzi doświadczony uzdrawiacz ayahuascero, który przeszedł specjalne przygotowanie (długie okresy izolacji, abstynencja seksualna, przestrzeganie specjalnych tabu odnośnie diety). Zalecenia dietetyczne dotyczą też uczestników ceremonii, w przeciwnym razie ryzyko użycia napoju rośnie.

 

Przygotowanie ayahuasca, napoju podawanego przez szamanów i curandero w amazońskiej selwie polega na gotowaniu przez 6 godzin: zdrewniałych łodyg pnącza Ayahuasca (Banisteriopsis caapi), liści Chacruna (Psychotria viridis), liści Ayahuma (Couroupite guanensis) oraz liści Abuta (Abuta rufescens).

Przepis szamana Iguitos, „ayahuasquera” praktykującego od 38 lat: 3,5 kgłodyg Ayahuasca (B. caapi), 0,5 kg liści Chacruna (P. viridis), 2-3 liście Toe, 3-4 liście Bubinzana 1-2 liście Tabaco. Gotować w25 litrach wody przez 12 godzin.

 

W innych rejonach Amazonii stosuje się rośliny halucynogenne zawierające alkaloidy typu harminy, takie jak Yage (Basteriopsis elegans), Ayahuasca Sacha (Basteriopsis muricata). Do ayahuasca dodaje się też liście Oco yajé (Diplopterys cabrerana), inne nazwy to Cuat, Huambisa, Chaliponga. Liście Diplopterys mają 5-10 razy silniejsze działanie niż Psychotria,  można ich użyć mniej.

 

Napój o gorzkim smaku zaczyna działać już po 30-40 min od wypicia, osiągając maksymalny efekt po 2 godzinach, ale działanie zanika całkowicie po 6 godzinach.  Odczuwalne jest pobudzenie układu sercowo-naczyniowego, rośnie ciśnienie krwi. Uczestnicy sesji opowiadają o stymulacji wrażeń wizualnych, poczucia przestrzeni, intensywności kolorów, co bardzo interesuje świat artystyczny: malarzy i filmowców (wizje podobne do obrazów pokazanych w filmie „Avatar”). Zwiększona jest wrażliwość na doznania słuchowe (istotne dla muzyków). Napój ma silny wpływ na emocje: od smutku czy strachu do iluminacji, euforii, poczucia wielkości i własnej mocy. Indywidualne przeżycia w trakcie sesji można przedyskutować z osobą prowadzącą, czyli ayahuasquero. Jednak niewielu curandero ayahuasquero potrafi zrozumieć problemy ludzi z wielkich metropolii, wskazywano więc na potrzebę zorganizowania psychoterapeutycznego serwisu „follow-up” dla turystów.

Niestety, nieprzyjemne objawy towarzyszące, o różnym nasileniu to: mdłości, wymioty, nawet biegunka, co jest traktowane jako działanie oczyszczające organizm.

 

Chemia ayahuasca

Alkaloidy indolowe występują u wielu gatunków roślin, ale w śladowych ilościach. Harman, harmina i związki pochodne są tytoniu, rucie, zielu męczennicy (Passiflora). Napój ayahuasca zawiera alkaloidy inolowe: harminę i tetrahydroharminę (THH),  harmalinę, harmol, harmalol, oraz tryptaminy: dimetylotryptaminę (DMT), pochodne metoksymetylotryptaminy (6-MeO-T, 5-MeO-T) i wiele innych związków.

Istnieje potrzeba standaryzacji surowców służących do jego przygotowania oraz analizy składu napoju używanego przez uczestników ceremonii. Zwłaszcza analizy napoju lub preparatu, który mógłby być używany do celów terapeutycznych i przetestowany w badaniach klinicznych. Dobrą metodą analityczną może być chromatografia.

Analiza chromatograficzna (HPLC) mieszaniny alkaloidów w typowym napoju daje wyniki: 100 ml napoju zawiera 730 mg alkaloidów, w tym 467 mg harminy, 160 mg THH, 41 mg harmaliny i 60 mg DMT. Dawki do wypicia w czasie ceremonii to 50 ml do 200 ml na osobę.

Zastosowanie chromatografii sprzężonej ze spektrometrią mas (LC-ESI MS/MS), umożliwia szybką identyfikację[2] 11 znanych alkaloidów. Materiał roślinny został zebrany w 2009 r w Pucallpa (Peru); wywar przygotowano ze świeżo pociętego pnącza o średnicy 3-5 cm i świeżych liści P. viridis (150-300 liści) gotując materiał w 10 l wody przez 10 godzin. Średnia zawartość (w mg/ml, 6 próbek): 6,6 harminy, 6,4 THH,  1,08 harmaliny, 0,93 DMT, inne alkaloidy na poziomie 0,03-0,06 mg lub poniżej. Preparaty ayahuasca ulegają degradacji pod wpływem światła, pH i dłuższego przechowywania. Wywar powinien więc być przygotowany bezpośrednio przed ceremonią. Wywar do zastosowania w badaniach klinicznych może być transportowany i przechowywany w -20oC i rozmrożony tuż przed podaniem. Ciekawą alternatywą może być przygotowanie dużej porcji wywaru, wysuszenie przez liofilizację i podawanie suchego ekstraktu w postaci kapsułek. Jest sprawą dyskusyjną, czy naturalny ekstrakt może być zastąpiony przez standaryzowany „farmahuasca”, czyli mieszaninę alkaloidów i czystego DMT, o składzie podobnym do naturalnego. Ma to zalety, bo unikamy problemów z gorzkim smakiem napoju, ale tracony jest efekt innych substancji towarzyszących, o stężeniach rzędu ppb, których może być kilkaset, a które mogą działać synergistycznie.

 

Ayahuasca w badaniach medycznych

Mieszanina roślin w napoju ayahuaska daje efekt  halucynogenny (wizje) i działa synergistycznie, a odkryto to przecież w czasach, gdy nie znano receptorów MAO. Interesujący jest biochemiczny mechanizm działania. B. caapi zawiera alkaloidy, pochodne harminy, które w sposób odwracalny i krótkotrwały hamują działanie monoaminooksydazy (znanymi inhibitorami MAO są leki przeciwdepresyjne i przeciwlękowe). P. viridis jest źródłem dimetylotryptaminy (DMT), która nie dociera do mózgu po podaniu doustnym, bo jest  metabolizowana przez MAO obecną w przewodzie pokarmowym. Staje się to możliwe dopiero w sytuacji, gdy razem z DMT jest dostarczany inhibitor MAO. Po podaniu inhibitorów MAO w organizmie wzrasta poziom neurotransmiterów (serotoniny, norepinefryny, dopaminy) oraz tyraminy. Przed ceremonią zalecana jest specjalna dieta, bez produktów bogatych w tyraminę (sery i przetwory mleczne, mięso), bez alkoholu i kofeiny.

Zarówno harman jak i harmina, jako inhibitory MAO mają działanie uspokajające i hipotensyjne, dopiero w dużych dawkach mają właściwości halucynogenne.

DMT jest halucynogenem używanym do celów rekreacyjnych; badanie[3] młodych Australijczyków pokazało, że wolą palić DMT (98%), a tylko 30% używa napoju ayahuaska. Opisywane reakcje: dość intensywne nietypowe przeżycia psychiczne, oczyszczenie organizmu, ale jednocześnie mdłości i nieprzyjemny smak napoju. W latach 2001-2006 hiszpański farmakolog J. Riba opublikował kontrolowane badania kliniczne dotyczące neuropsychofarmakologii ayahuasca[4], [5]

Długoterminowe działanie na organizm badano[6] w Brazylii wykorzystując członków kościoła Santo Daime mieszkających w dżungli i używających ayahuasca 4 razy w miesiącu przez co najmniej 15 lat. Podobnie przebadano wyznawców religii Barquinha i konsumentów ayahuaska w mieście Rio Branco. Wyniki porównano z odpowiednią grupą żyjącą w sąsiedztwie, ale nie pijącą napoju. Badania trwające przez rok pokazały, że konsumenci ayahuasca mieli gorsze wskaźniki zdrowia, spożycia alkoholu, ale lepsze wyniki testów mierzących orientację duchową, cel życia, świadomość transcendencji. Dekady regularnego spożycia napoju nie spowodowały upośledzenia pamięci, ani innych rodzajów upośledzenia, typowych przy neurotoksyczności.

Skłania to do przeprowadzenia dalszych badań fizjologicznych i psychologicznych efektów ayahuasca, a zwłaszcza do możliwego wykorzystania napoju w leczeniu uzależnień czy zachowań kompulsywnych.

Uczestnicy konferencji „Psychodelic Science in the 21st Century”, która obradowała w 2010 r w USA, zwracali uwagę, że ani „duchowy romantyzm” ani medykalizacja nie są dobrym podejściem do zrozumienia fenomenu ayahuasca[7]. Jak uwzględnić przeżycia religijne i efekt psychoterapeutyczny oddzielając go od farmakologicznego? Pigułka z ekstraktem podawana w szpitalu nie zastąpi religijnego i duchowego aspektu picia napoju w towarzystwie życzliwych ludzi. Wyjazd do pięknego zakątka świata, jakim jest amazońska dżungla i kontakt z naturą, oderwanie się od problemów „zachodniej” cywilizacji też ma działanie terapeutyczne.

 

Piśmiennictwo

 


[1] Tupper, K W. The globalization of ayahuasca: Harm reduction or benefit maximization? International Journal of Drug Policy, 19(4) (2008) 297–303.

[2] McIlhenny EH, Pipkin KE, Standish LJ, et al., Direct analysis of psychoactive tryptamine and harmala alkaloids in theAmazonian botanical medicine ayahuasca by liquid chromatography –electrospray ionization-tandem mass spectrometry, Journal of Chromatography A, 1216 (2009) 8960–8968

[3] Cakic V, Potkonyak J, Marshall A, Dimethyltryptamine (DMT): Subjective effects and patterns of use among Australian recreational users, Drug and Alcohol Dependence 111 (2010) 30–37

[4] Riba, J., Rodriguez-Fornells, A., Urbano, G., et al., Subjective effects and tolerability of the South American psychoactive beverage Ayahuasca in healthy volunteers. Psychopharmacology, 154 (2001)

85–95.

[5] Riba, J., Valle, M., Urbano, G., et al., Human pharmacology of ayahuasca: Subjective and cardiovascular effects, monoamine metabolite excretion, and pharmacokinetics. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics, 306(1), (2003) 73–83.

[6] Fábregas JM, González D, Fondevila S, et al., Assessment of addiction severity among ritual users of ayahuasca Drug and Alcohol Dependence 111 (2010) 257–261

[7]LabateBC, Cavnar C, The expansion of the field of research on ayahuasca: Some reflections about the ayahuasca track at the 2010 MAPS “Psychedelic Science in the 21st Century” conference, International Journal of Drug Policy 22 (2011) 174–178.

 

Poleć w swojej społeczności!