Start » Artykuły naukowe, Rośliny z daleka

Cordyceps: hodowla grzyba z Himalajów

6 września 2010

W przyrodzie, Cordyceps (polska nazwa: maczużnik) występuje w Chinach, Tybecie i Nepalu, na dużych wysokościach, powyżej 3 tys. m n.p.m. Grzyby pasożytują na larwach i poczwarkach motyli zagrzebanych w ziemi. Ich owocniki w formie maczugi, bez kapelusza, wyrastają z podłoża, od lata do późnej jesieni. Chińczycy stosowali go jako środek przeciwdziałający starzeniu się, demencji, dodający sił, poprawiający kondycję, np. sportowcom. W lipcu 2010 r., w chińskich sklepach w Toronto (Kanada) można było kupić suszony Cordyceps po 30$ za 1 g. W suplementach diety i innych preparatach stosuje się grzybnię Cordyceps hodowaną laboratoryjnie. Dobrej jakości ekstrakt powinien zawierać adenozynę, kordycepinę i D-mannitol oraz polisacharydy (beta i alfa-glukan), ale zawartość związków biologicznie czynnych zależy od sposobu hodowli grzybni i metody ekstrakcji.

Znanych jest ponad 300 gatunków grzybów Cordyceps, oprócz Cordyceps sinensis sprzedawane są też Cordyceps ophioglossoides, Cordyceps capita i Cordyceps militaris. Interesujące, że Cordyceps militaris (polska nazwa: maczużnik bojowy, znaleziono w Polsce (zobacz fotografie: www.grzyby.pl/gatunki/cordyceps_militaris).     Przez setki lat Cordyceps był zbierany i wykorzystywany przez Chińczyków [1] , jako środek rewitalizujący, zarezerwowany głównie dla arystokracji, bowiem był trudno dostępny. W 1993 r chińscy sportowcy stosujący ekstrakt z grzyba osiągnęli znakomite wyniki w biegach, od tego czasu na całym świecie rośnie zainteresowanie tym preparatem i jego cena. Wobec faktu, że cena naturalnego surowca przekroczyła 20 tys.$ za kilogram (osiągając w USA nawet 75 tys.$) opracowano metody jego wytwarzania w warunkach laboratoryjnych, a następnie hodowlę na skalę przemysłową. Prowadzą ją firmy w Chinach oraz w USA i Kanadzie.
Hodowle grzyba
W odżywkach i suplementach diety najczęściej stosowany jest CS-4, szczep wyprodukowany w Chinach, zbliżony składem do naturalnie rosnącego grzyba Cordyceps sinensis. W 2000 r rozpoczęto jego hodowlę w USA, ale pierwsze preparaty miały jedynie część jego genomu. Obecnie produkowane ekstrakty są bardziej zbliżone do oryginału [2]. Wobec faktu, że hodowla odtwarzająca naturalne warunki (mało tlenu, niska temperatura, specyficzne podłoże) jest bardzo trudna – na rynku są obecne bardzo różne preparaty. Część z nich nie ma wcale związków chemicznych uznanych za charakterystyczne dla grzybni Cordyceps, przed czym ostrzegają amerykańscy i kanadyjscy producenci ekstraktu. Najczęściej przyjmuje się, że bioaktywne związki to nukleozydy: adenozyna i kordycepina, D-mannitol (kwas kordycepinowy), sterole oraz polisacharydy (beta-glukan i alfa-glukan). Zaproponowano, aby miarą jakości ekstraktu była suma trzech związków: adenozyny, 3-deoksyadenozyny i N6-(2-hydroksyetylo)adenozyny oznaczana metodą HPLC.
Handlowe preparaty Cordyceps różnią się rodzajem grzyba, metodami jego hodowli i jakością ekstraktu (ekstrakt wodny, wodno-alkoholowy czy ciekły dwutlenek węgla).  Oprócz grzybni mogą zawierać związki organiczne z podłoża (mąka ryżowa). Ekstrakt Cordyceps sinensis, który otrzymuje się przez ekstrakcję grzybni ciekłym dwutlenkiem węgla w stanie nadkrytycznym [3], jest bogaty w nukleozydy. Inne ekstrakty, uzyskiwane przez ekstrakcję gorącą wodą zawierają głównie frakcje polisacharydowe (beta-glukan). Na przykład, producent ekstraktu grzybni CS-4, otrzymanego przez ekstrakcję gorącą wodą i alkoholem etylowym, deklaruje, że w jego składzie jest 16% beta-glukanu, 7% D-mannitolu oraz 0.3% adenozyny. Chińskie Ministerstwo Zdrowia podaje jako normę jakości dla preparatów Cordyceps minimalną zawartość D-mannitolu (6.0%) i adenozyny (0.14%).

Coryceps jako uzupełnienie diety
Grzybnię Cordyceps można uznać za składnik żywności o działaniu rewitalizującym. Cordyceps był stosowany w krajach UE jako składnik suplementów diety przed 15 maja 1997, a obecnie jest wymieniony w katalogu Novel Food [4].  Jest to więc surowiec znany w Europie, przynajmniej jako składnik suplementów diety. Ze względu na wysoką cenę grzyba, istotna jest dawka, przy której obserwuje się korzystne efekty zdrowotne, jakkolwiek każde uzupełnienie diety w potrzebne składniki (polisacharydy, nukleozydy, itp.) można uznać za pożyteczne. Dawkowanie preparatów w postaci sproszkowanej opiera się na historycznej praktyce oraz na współczesnych badaniach prowadzonych w Chinach [5]. W badaniach tych stosowano ekstrakty wodne, alkoholowe i sproszkowaną grzybnię, bez jej rozdziału na frakcje.
Tradycyjne stosowanie to 3-9 g ekstraktu dziennie przyjmowanego z gorącą herbatą lub z posiłkiem przez 4-8 tygodni. Producent suplementu diety, który zawiera 525 mg suchego ekstraktu w kapsułce poleca 2 kapsułki 2-3 razy dziennie.

Działania niepożądane:
Na niewielkie dawki preparatów z Cordyceps mogą zareagować negatywnie osoby uczulone na grzyby i pleśnie. Przy większych dawkach (rzędu kilku gramów dziennie) mogą ujawnić się: działanie antykoagulacyjne na płytki krwi, wpływ na gospodarkę hormonalną (poziom estradiolu) oraz interakcje z produktami spożywczymi bogatymi w tyraminę.

Ekstrakt jako lek tradycyjnej chińskiej medycyny

Badania kliniczne i badania na zwierzętach prowadzono głównie w Chinach, ich celem była ocena skuteczności ekstraktu jako leku. Cordyceps podawano pacjentom z chorobami wątroby [6] (zapalenie, w tym wirusowe typu B), nerek [7], dróg oddechowych (astma), z hiperlipidemią i nadciśnieniem. Niestety, większość z tych badań nie spełnia kryteriów wymaganych w UE (randomizowanie, podwójnie ślepa próba, opracowanie statystyczne), dlatego nie jest możliwe porównanie efektywności działania tych preparatów na organizm. Wieloośrodkowe, randomizowane badanie kliniczne wykonano w 1985 r. z udziałem 273 pacjentów, którym podawano 3 g ekstraktu CS-4 dziennie przez 4-8 tygodni. [8] Poziom cholesterolu obniżył się o 20% u połowy pacjentów, poziom triglicerydów spadł o 9%. Interesujące są efekty jego działania immunomodulującego [9] [10].
Grzybnia Cordyceps może być źródłem bioaktywnych związków, w tym o działaniu leczniczym. Obecnie aktualnym zadaniem jest opracowanie standardów analitycznych [11], oraz badania właściwości antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych czy przeciwnowotworowych składników ekstraktu.

BIBLIOGRAFIA

  1. Zhu, Jia-Shi, Georges M. Halpern and Kenneth Jones, The scientific rediscovery of an ancient Chinese herbal medicine: Cordyceps sinensis. Part I. J. Alternat. Compl. Med. 1998, 4 (3)  429-457, Part II. J. Alternat. Compl. Med. 1998, 4 (4)  429-457.
  2. Tai-Hao Hsu, Li-Hua Shiao, Chienyan Hsiea and Der-Ming Chang, A comparison of the chemical composition and bioactive ingredients of the Chinese medicinal mushroom Dong Chong Xia Cao, its counterfeit and mimic, and fermented mycelium of Cordyceps sinensis. Food Chem. 2002, 78 (4) 463-469.
  3. Wang, B. J., Won, S. J., Yu, Z. R., and Su, C. L. Free radical scavenging and apoptotic effects of Cordyceps sinensis fractionated by supercritical carbon dioxide. Food Chem Toxicol 2005; 43(4):543-552.
  4. www.ec.europa.eu/food/food/biotechnology/novelfood
  5. Xiao, Y, Huang, XZ, Cheng, G, et al. Increased aerobic capacity in healthy elderly human adults given a fermentation product of Cordyceps Cs-4. Medicine and Science in Sports and Exercise 1999; 31(Suppl):S174
  6. Yang YZ, Wang LS, Deng HY, and et al. [Short-term observation of treating chronic hepatitis B and post-hepatitis cirrhosis with XinGanBao]. Research of Chinese Materia Medica 1994;1:19-20.
  7. Cheng, YP, Liu, WZ, Shen, LM, and Xu, SN. Comparisons of fermented Cordyceps mycelia in natural Cordyceps sinensis in treating 30 patients with renal failure. Chinese Traditional Herbal Drugs 1986;17(6):256-258.
  8. Shao, G. [Treatment of hyperlipidemia with cultivated Cordyceps--a double-blind, randomized placebo control trial]. Zhong.Xi.Yi.Jie.He.Za Zhi. 1985; 5(11):652-4, 642.
  9. Kuo, Y. C., Tsai, W. J., Shiao, M. S., Chen, C. F., and Lin, C. Y. Cordyceps sinensis as an immunomodulatory agent. Am.J.Chin Med. 1996;24(2):111-125.
  10. Weng, S. C., Chou, C. J., Lin, L. C., Tsai, W. J., and Kuo, Y. C. Immunomodulatory functions of extracts from the Chinese medicinal fungus Cordyceps cicadae. J. Ethnopharmacol. 2002;83(1-2):79-85.
  11. Li, S. P., Yang, F. Q., and Tsim, K. W. Quality control of Cordyceps sinensis, a valued traditional Chinese medicine. J. Pharm Biomed Anal. 2006; 41(5):1571-1584.
Poleć w swojej społeczności!