Start » Artykuły naukowe, Kuchnia naukowa, Owocowe skarby, Styl życia

Dlaczego medycyna interesuje się żurawiną?

14 listopada 2009

454651_cranberries_3Żurawina rośnie na północy Europy, Azji i w Ameryce. Nasze jagody żurawiny błotnej (Vaccinium oxycoccus) są drobniejsze, natomiast w USA i Kanadzie rośnie żurawina wielkoowocowa (Vaccinium macrocarpus) o jagodach wielkości wiśni. Jagody zbiera się późną jesienią i można je długo przechowywać. Dawniej, kiedy nie było witamin i suplementów w tabletkach, żurawiny umożliwiały przetrwanie w zdrowiu długiej i ostrej zimy. Najstarszy amerykański przepis na sok żurawinowy ma ponad 300 lat! Obecnie w USA i Kanadzie żurawiny są uprawiane na ponad 16 tys. hektarów i większość owoców przerabia się na sok. Żurawiny są bowiem zbyt kwaśne, aby można je było zjeść na surowo.

Medycyna ludowa polecała żurawiny jako środek przeciwszkorbutowy, ale również na infekcje dróg moczowych, przeziębienia czy reumatyzm. Skład chemiczny jagód poznano kilkaset lat później, a biochemiczne mechanizmy działania poszczególnych składników są badane do tej pory. Nowe badania naukowe potwierdziły celowość stosowania żurawin zarówno w celach leczniczych jak i profilaktycznych. Co odkryto w żurawinach?

Jedzenie żurawin może mieć istotne znaczenie w profilaktyce, przeciw chorobom dróg moczowych, wrzodom żołądka, czy chorobom dziąseł, bo zawarte w niej katechiny przeciwdziałają osadzaniu się bakterii. Bardzo ważne jest też ich działanie antyoksydacyjne, ich naturalne antyoksydanty spowalniają proces starzenia się i rozwój degeneracyjnych chorób układu krążenia i układu nerwowego. W Polsce żurawiny są zapomniane, czasem można je kupić na targu. Ze względu na pro-zdrowotne walory żurawiny powinna jak najczęściej gościć na naszych stołach. Smaczne są żurawiny do mięsa, do indyka czy piersi kurczaka. Kilka firm produkuje syropy żurawinowe, są herbatki owocowe z żurawiną. W aptekach dostępny jest suplement diety – liofilizowany sok żurawinowy w kapsułkach.

Żurawiny a infekcje dróg moczowych

Normalnie, mocz w pęcherzu jest sterylny, natomiast wtargnięcie bakterii (najczęściej E. coli) powoduje stan zapalny, którego objawami są ból i parcie na częste oddawanie moczu. Na takie infekcje znacznie częściej cierpią kobiety niż mężczyźni, częstość zakażeń wzrasta też z zaawansowanym wiekiem. Jest to problem społeczny, ponad 40% kobiet przyznało, że przeżyło taką infekcję przynajmniej raz w życiu. Okazało się, że podawanie soku z żurawin redukuje liczbę bakterii przy już trwającej infekcji, wspomagając kurację antybiotykową, a regularne picie go przez dłuższy czas zapobiega nawrotom stanów zapalnych. Kiedy kobietom w starszym wieku (średnia 78 lat) podawano 300 ml soku przez 6 miesięcy, to liczba infekcji spadła o połowę. Młodszym (średnia wieku 37 lat), seksualnie aktywnym kobietom podawano przez 3 miesiące liofilizowany sok żurawinowy w kapsułkach też stwierdzając znaczący spadek ryzyka infekcji dróg moczowych [1].

Powracające zapalenia pęcherza i infekcje dróg moczowych to też zmartwienie lekarzy. Jak przerwać cykl: infekcja-antybiotyk-infekcja? Wyjściem są stare naturalne środki, ale przetestowane przez współczesną medycynę [2]. Do badania w USA wybrano kobiety w wieku 25-70 lat, które miały za sobą co najmniej 6 takich infekcji rocznie. Przez 12 tygodni dostawały 2 razy dziennie kapsułkę z 200 mg koncentratu soku żurawinowego; wykonano też badania moczu. Żadna z kobiet nie miała infekcji w trakcie kuracji, ale w 2 lata później osoby, które brały żurawinę dalej też takiej infekcji nie miały [3].

Antybakteryjny efekt kuracji sokiem żurawinowym to działanie antyadhezyjne [4,5]. Zdjęcia wykonane mikroskopem elektronowym pokazały, że w obecności soku żurawinowego bakterie Escherichia coli zmieniają kształt, ulegają wydłużeniu (podobnie jak pod wpływem antybiotyków) i tracą wyrostki umożliwiające przyczepienie się do podłoża i rozrost kolonii [6]. Związkiem działającym antyadhezyjnie jest polimer proantocyjanidynowy składający się z 4 lub 5 jednostek epikatechiny [7] z dimerem typu A2 na końcu. Skutecznie działa już przy stężeniu 75 μg/ml, a więc wystarczy wypicie 1-2 szklanek soku żurawinowego, aby nie rozwijały się infekcje.

Duża zawartość kwasów organicznych w żurawinie i efekt zakwaszenia moczu budzi obawy, że osoby z predyspozycją do kamieni nerkowych, zwłaszcza tworzonych ze szczawianu wapnia, nie powinny pić soku z żurawin [8,9]. Natomiast, liofilizowany sok w kapsułkach, dzięki odpowiedniej technologii produkcji, ma ok. 30-krotnie mniejszą zawartość szczawianów niż świeże żurawiny.

Wrzody żołądka

Odkrycie, że choroba wrzodowa może mieć podłoże bakteryjne spowodowało zmianę w sposobie jej leczenia, celem stało się pozbycie się Helicobacter pylori. Wykonano badania na szczepach H. pylori rosnących na błonie śluzowej żołądka oraz na ludzkich erytrocytach. Adhezja bakterii do błony śluzowej jest koniecznym warunkiem rozwoju kolonii [10,11] ; jest hamowana przez polimery katechinowe o stężeniu ok. 100 mcg/ml. Przyjmowanie preparatu zawierającego katechiny z żurawin może być pomocne w usunięciu bakterii i zwalczeniu choroby wrzodowej.

Profilaktyka miażdżycy

Żurawina jest również skuteczna w zapobieganiu miażdżycy i jej skutkom w postaci chorób układu krążenia. Przed miażdżycą chroni odpowiednia dieta, bogata w antyoksydanty. Przekonujący dowód na to, że sok z żurawin jest silnym antyoksydantem uzyskano w testach z ludzkim LDL [7]. Stężenie soku z żurawin, które chroniło lipoproteiny przed utlenieniem było podobne, lub nawet nieco mniejsze, niż w przypadku soku z winogron. Podobnie jak ciemne winogrona, żurawiny też zawierają antocyjaniny, katechiny i flawonole, znaleziono w nich również resweratrol. W profilaktyce miażdżycy można by szerzej wykorzystać żurawiny – byłyby one równie skuteczne jak ciemne winogrona i wino [8].

Reumatyzm

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to choroba często atakująca kobiety w średnim wieku. Badania mikrobiologiczne i immunologiczne pokazały bezpośredni związek pomiędzy obecnością bakterii Proteus mirabilis i RZS. Chroniczne infekcje dróg moczowych są czynnikiem drażniącym, powodującym produkcję przeciwciał i reakcję auto-immunologiczną. Pacjenci we wczesnej fazie rozwoju RZS odczuwają poprawę po kuracji przeciwbakteryjnej (antybiotyk), ale również stosując dietę wegetariańską, picie soku z żurawin [14].

prof. Iwona Wawer


BIBLIOGRAFIA

  1. Walker E.B., Barney D.P., Mickelsen J.N. i wsp.: Cranberry concentrate: UTI prophylaxis. J.Fam. Pract. 1997, 271, 751
  2. Henig Y.S., Leahy M.M.: Cranberry juice and urinary tract health; science supports folklore. Nutrition, 2000, 16, 684-687
  3. Bailey DT, Dalton C, Joseph Daugherty F, Tempesta MS. Can a concentrated cranberry extract prevent recurrent urinary tract infections in women? A pilot study. Phytomedicine. 2007,14(4): 237-41.
  4. Howell A.B., Vorsa N., Marderosian A.D. i wsp.: Inhibition of the adherence of P-fimbriated Escherichia coli to uro-epithelial surfaces by procyanidin extracts from cranberries. N. Engl. J. Med. 1998, 339, 1085-1086
  5. Liu Y, Black MA, Caron L, Camesano TA. Role of cranberry juice on molecular-scale surface characteristics and adhesion behavior of Escherichia coli. Biotechnol Bioeng. 2006; 93(2):297-305.
  6. Ahuja S., Kaack B., Roberts J.: Loss of fimbrial adhesion with the addition of vaccinum macrocarpon to the growth medium of P-fimbriated Escherichia coli. J. Urology, 1998, 159, 559-562
  7. Foo L.Y., Lu Y., Howell A.B., Vorsa N.: The structure of cranberry proanthocyanidins which inhibit adherence of uropathogenic P-fimbriated Escherischia coli in vitro. Phytochem. 2000, 54, 173-181
  8. Terris M.K., Issa M.M., Tacker J.R., Dietary supplementation with cranberry concentrate tablets may increase the risk of nephrolithiasis. Urology, 2001, 57, 26-29
  9. McHarg T., Rodgers A., Charlton K.: Influence of cranberry juice on the urinary risk factors for calcium oxalate kidney stone formation. BJU Int. 2003, 92, 765-768
  10. Burger O., Ofek M., Tabak M. i wsp.: A high molecular mass constituent of cranberry juice inhibits Helicobacter pylori adhesion to human gastric mucus. FEMS Immun. Med. Microbiol. 2000, 29, 295-301
  11. Burger O., Ofek M., Tabak M. i wsp.: A high molecular mass constituent of cranberry juice inhibits Helicobacter pylori adhesion to human gastric mucus. FEMS Immun. Med. Microbiol. 2000, 29, 295-301
  12. Wilson T., Porcai J.P., Harbin D.: Cranberry extract inhibits low density lipoprotein oxidation, Life Sci. 1998, 62, 381-386
  13. Zheng W, Wang SY. Oxygen radical absorbing capacity of phenolics in blueberries, cranberries, chokeberries, and lingonberries. J Agric Food Chem. 2003, 51, 502-509.
  14. Ebringer A, Rashid T. Rheumatoid arthritis is an autoimmune disease triggered by Proteus urinary tract infection. Clin Dev Immunol. 2006 Mar;13(1):41-8.
Poleć w swojej społeczności!