Start » Artykuły naukowe, Rośliny z daleka

Henna: najstarszy naturalny kosmetyk

5 marca 2011

hennaHenna to prawdopodobnie najstarszy kosmetyk świata, używana była przez Egipcjan już 6000 lat przed naszą erą. Nam znana jest przede wszystkim jako naturalna farba do włosów i rzęs. Hennę produkuje się z liści Lawsonia inermis (Lawsonia bezbronna), która należy do rodziny krwawnicowatych. Znana jest również jako krzew hennowy. Osiąga wysokość od 2 do 6 metrów, występuje powszechnie w Australii, południowej Azji i prawie całej Afryce. Lawsonia zawiera m.in. garbniki, polisacharydy i flawonoidy, ale jest ceniona przede wszystkim ze względu na zawartość olejków eterycznych i lawsonu, który odpowiedzialny jest za jej koloryzujące właściwości. Henna ma nie tylko właściwości barwiące, używana jest również w celach pielęgnacyjnych. Obecnie, producenci wytwarzają całe linie kosmetyków zawierających hennę – od farb do włosów, przez szampony i odżywki, po balsamy koloryzujące skórę. Co wiemy o hennie dzisiaj? Dlaczego warto ją wykorzystywać?

Zapach kwiatów Lawsonii

Kwiaty Lawsonii są niewielkie, białe bądź czerwone. Te niepozorne kwiaty są cenione już od czasów starożytności, dzięki swojemu niezwykłemu zapachowi. Zawierają olejek eteryczny, który od wieków wykorzystywany był do sporządzania perfum [1]. Lawsonia zawdzięcza swój zapach obecności alifatycznych estrów i β-jononu. Jej aromat podobny jest do rezedy i podobno był to ulubiony zapach proroka Mahometa. Pliniusz w swoich dziełach wspomina o olejku cypryjskim, który sporządzano z tych kwiatów, prawdopodobnie używała go egipska królowa Hatszepsut. Obecnie tradycyjne perfumy z Lawsonii produkuje się w Indiach, są one używane zarówno przez kobiety jak i mężczyzn. Jej przyjemny zapach sprawił, że używana jest do aromatyzowania kosmetyków – mydeł, szamponów czy balsamów. Może być również używana w aromaterapii w połączeniu z innymi zapachami. W tradycyjnej medycynie stosuje się ją do łagodzenia bólów głowy, uspokojenia, ale również w celu zwiększenia potencji.

Tatuaże z henny

Lawson (2-hydroksy-1,4-naftochinon), obecny w liściach Lawsonii, może przenikać do włosa i zewnętrznych warstw skóry, nadając im charakterystyczny kolor. Właściwości barwiące henny wykorzystywane były powszechnie w starożytnym Egipcie [2] – koloryzowano nią paznokcie, służyła również jako szminka (nadawała ustom bardzo ciemny kolor). Była także popularna wśród innych kultur. Wojownicy Masajów używali jej do malowania twarzy, żeby podkreślić swój plemienny status. Tatuaże z henny wzięły swój początek od Mehndi – sztuki malowania ciała, która jest dalej kultywowana w krajach Azji i Afryki. Każde święto religijne czy rodzinne wiąże się z wykonywaniem rysunków na ciele. Najpopularniejsze są kształty geometryczne, kwiatowe, często wykonuje się motyw pawia i wyobrażenia boga-słonia Ganeshy, przynoszącego pomyślność.

Tatuaże z henny nie są permanentne. Na skórze utrzymują się tylko przez kilka tygodni, ponieważ lawson nie wnika do skóry właściwej i usuwany jest z naskórka podczas jego wymiany [3]. Trwałość takich tatuaży zależy od wielu czynników, między innymi od grubości naskórka i od stopnia nawilżenia skóry. Naturalna henna jest bardzo dobrze tolerowana [4] i rzadko powoduje uczulenia; gotowa do użycia ma kolor zielony, który przechodzi w czerwono – pomarańczowy. Należy jednak unikać tzw. „czarnej henny”, dodaje się do niej syntetyczne aminy (parafenylodiamina, diaminotoluen), które często wywołują reakcję alergiczną, może dojść nawet do powstawania ran w miejscu zrobienia tatuażu. Dzięki swoim właściwościom, lawson używany jest także przy produkcji kosmetyków brązujących ciało. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że użycie tego związku samego, wywołałoby nienaturalny pomarańczowy odcień skóry, dlatego używany jest w połączeniu z DHA (dihydroksyaceton) – razem dają naturalny brązowy odcień [5]. Lawson, może być również używany jako filtr przeciwsłoneczny [6] – pochłania promieniowanie UV i uniemożliwia dotarcie promieniowania słonecznego do melanocytów. Produkują one mniej melaniny, dlatego po zmyciu się tatuażu, na skórze zostaje po nim jasny ślad.

Farba do włosów

Henna jest cenioną naturalną farbą do włosów. Lawson cechuje się powinowactwem do grup aminowych białek, wnika do włosa wiążąc się z keratyną. Nadaje włosom charakterystyczny kolor – od rudego do brązowego, w zależności od naturalnego koloru włosów. Zarazem wzmacnia włosy, nadaje im piękny połysk i miękkość. Dodając do henny różnych wyciągów z roślin, np. z orzecha włoskiego, dębu czy rumianku można zmieniać odcień. Henna z dodatkiem indygo barwi włosy nawet na kolor czarny. Do sproszkowanych liści Lawsonii należy dodać kwasów owocowych, a uzyskaną papkę pozostawia się na włosach nawet na kilka godzin. Wyciąg z Lawsonii inermis jest również dodawany do różnych kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji włosów [7]. Jako odżywkę pozostawia się ją na włosach od 3 do 15 minut. Włosy stają się odporniejsze na działanie czynników zewnętrznych, np. promieni UV, henna poprawia strukturę włosów i zamyka ich łuski. Częste farbowanie włosów syntetycznymi farbami pozbawia włosy i skórę głowy cennych składników mineralnych (niedobór magnezu powoduje wypadanie włosów). Tymczasem henna jest bogata w wapń, magnez, potas i liczne mikropierwiastki (Zn, Cu, Mn, Fe) ważne dla wzrostu włosów [8].

Henna w tradycyjnej medycynie

Lawsonia to roślina wykorzystywana od wieków w tradycyjnej medycynie [9,10] w leczeniu najróżniejszych dolegliwości, przede wszystkim jako środek ściągający, przeciwgorączkowy i przeciwbakteryjny. Wyciąg Lawsonii był stosowany przez arabskich lekarzy w przypadkach: trądu, ospy wietrznej, odry, biegunki oraz trypanosomozy, także w celu zwalczania wszy. Każda część rośliny była wykorzystywana w leczeniu innych chorób: wyciągi z liści użyteczne były w leczeniu żółtaczki i chorób wenerycznych (rzeżączki), nasiona w przypadkach czerwonki i problemach z wątrobą. Wywary z kory pomagały na oparzenia. Natomiast sproszkowanego korzenia używano razem z indygo, jako środka poronnego. Lawsonia była ważnym składnikiem maści: w połączeniu z dziegciem i oliwą likwidowała łupież, stosowana razem z sokiem z kolendry miała koić oparzenia. Infekcje dróg oddechowych zwalczano wyciągiem z Lawsonii z masłem i miodem [11].

Nowe badania Lawsonii

W związku z powszechnym stosowaniem henny w tradycyjnej medycynie, postanowiono dokładniej przebadać jej właściwości. Obecnie wiadomo, że za jej właściwości lecznicze odpowiada zestaw związków: pochodne naftochinonu, triterpeny, sterole, kumaryny, ksantony, flawonoidy oraz garbniki. Alkoholowy wyciąg ma właściwości przeciwwirusowe, przeciwgrzybiczne (zwalcza m.in. Candida albicans i Aspergillus niger) i przeciwzapalne (hamuje działanie enzymu hialuronidazy). Badania na szczurach wykazały, że alkoholowe wyciągi chronią wątrobę przed hepatotoksycznym CCl4 i hamują utlenianie tłuszczy. Ekstrakt z Lawsonii wpływa na wzrost odporności, wzmaga fagocytozę oraz produkcję przeciwciał. Może być stosowany jako inhibitor mitozy, jednak czysty lawson ma większą skuteczność [12]. Badania przeprowadzone na myszach udowodniły przeciwnowotworowe właściwości tej rośliny, szczególnie w przypadku nowotworu żołądka i skóry. Przypuszczalny mechanizm wiązano ze zdolnością wymiatania wolnych rodników [13]. Potwierdzono także skuteczność Lawsonii w leczeniu oparzeń, jej przeciwbakteryjne właściwości (przeciwko m.in. Staphylococcus aureus), pozwalają na wyeliminowanie infekcji ran. Możliwe jest wykorzystanie Lawsonii w leczeniu oparzeń, zamiast azotanu srebra [14]. Nie znaleziono podstaw do jej zastosowania w antykoncepcji, jednak udowodniono, że może być środkiem poronnym [15]. Przeprowadzone badania potwierdzają, że warto szukać nowych środków leczniczych w dobrze znanych nam roślinach.

Autor: Dominika Pietrzyk, Wydział Farmaceutyczny WUM


BIBLIOGRAFIA:

  1. K. Jędrzejko, B. Kowalczyk, B. Bader, Rośliny w kosmetyce, I wyd., Śląska Akademia Medyczna, Katowice 2006, str. 135
  2. V. Sherrow, Encyklopedia of hair: a cultural history, Greenwood Press, Westport, 2006, p. 206
  3. http://www.hennapage.com/henna/encyclopedia/skin/stratum/sc2.html
  4. M. Polat, M. Dikilitaş, P. Oztaş, N. Alli, Allergic contact dermatitis to pure henna. Dermatol Online J.; 15(1) (2009)15.
  5. Małgorzata Chełkowska, Mechanizmy barwienia skóry http://www.innovia.pl/artykuly/pokaz/kosmetologia__mechanizmy_barwienia_skory.htm
  6. R. Czerpak, A. Jabłońska-Trypuć, Roślinne surowce kosmetyczne, MedPharm Polska 2008, str. 95
  7. B. Jaroszewska, Kosmetologia, Wydawnictwo Atena, V wyd, Warszawa 2004, str. 131
  8. A. Javed, F. A. Khan, H. Ahmed, J. Iqbal, G. H. Shaikh, Evaluation of macro and micro elements in Lawsonia inermis (Mehndi), J. Chem. Soc. Pak, 30 (5) (2008) 696-702
  9. R. H. M. J. Lemmens, L. P. A. Oyen, P. C. M. Jansen, D. Cardon,  (Red.) Dyes and tannins, Prota Foundation, Wageningen 2005, 107
  10. G. Chaudhary, S. Goyal1, P. Poonia, Lawsonia inermis Linnaeus: A Phytopharmacological Review, IJPSDR, 2(2), 2010, 91-98
  11. http://hennaindygo.helfy.pl/henna-ciekawostki
  12. K. Jiny Varghese, K. S. Silvipriya, S. Resmi, C. I. Jolly, Lawsonia Inermis (Henna): A Natural Dye of Various Therapeutic Uses – A Review, Inventi Journals, 2010; www.inventi.in
  13. M. E. Zumrutdal, M. Ozaslan, M. Tuzcu, M. E. Kalender, K. Daglıoglu, A. Akova, I. D. Karagöz, I. H. Kilic, O. Colak, F. Köksal, Effect of Lawsonia inermis treatment on mice with sarcom, African J. Biotechnol. 7 (16), 2008; 2781-2786
  14. H. S. Muhammad and S. Muhammad, The use of Lawsonia inermis linn. (henna) in the management of burn wound infection, African J. Biotechnol. 4 (9), (2005) 934-937
  15. S. O. Bello, I. Bashar, B. Y. Muhammad, P Onyeyili, Acute toxicity and uterotonic activity of aqueous extract of Lawsonia inermis (Lythraceae), Res. J. Pharm., Biol. Chem. Sci., 1 (3), (2010) 790
Poleć w swojej społeczności!