Start » Artykuły naukowe, Samoleczenie, Zioła i fitoterapia

Lawenda i olejek lawendowy

19 stycznia 2010

Fioletowe kwiaty lawendy dobrze wyglądają w suchych bukietach, ładnie pachną w saszetkach w szafie z bielizną i są cennym surowcem farmaceutycznym, Otrzymuje się z nich olejek eteryczny o charakterystycznym ziołowo-kwiatowym zapachu. Lawendowy olejek jest stosowany od wieków w tradycyjnej medycynie. Dowody na jego użycie odnajdujemy u starożytnych Persów, Greków i Rzymian. Skład olejku zależy od odmiany i pochodzenia surowca, co decyduje o jego zastosowaniach, np. rośliny o dużej zawartości kamfenu są używane do produkcji preparatów odstraszających owady. Olejek lawendowy stosowany jest zarówno w kosmetyce jak i terapii. Ma działanie odkażające, rozgrzewające i przeciwbólowe (masaż przy bólach reumatycznych). Aromaterapia korzystnie działa na układ nerwowy. W zapisie EEG pracy mózgu po wdychaniu olejku lawendowego obserwuje się wzrost fal α świadczących o relaksie, poczuciu komfortu i senności.

Najczęściej używanymi gatunkami lawendy są: Lavandula angustifolia (lawenda wąskolistna) nazywana też lawendą lekarską (Lavandula officinalis) lub angielską, Lavandula stoechas, czyli lawenda francuska oraz Lavandula latifolia (lawenda szerokolistna) – lawenda obszaru śródziemnomorskiego. Olejek lawendowy (w kwiatach 1,5-1,8%) jest jednym z najstarszych składników perfum i jednym z najcenniejszych olejków aromaterapeutycznych [1]. Dlatego współczesne prace koncentrują się na jego lotnych składnikach [2]. Główne związki chemiczne olejku (wspólne dla różnych odmian) to: linalol (20-60%), octan linalolu (40-50%, warunkujący przyjemny zapach), lawandulol, β-kariofilen, terpinen-4-ol, 1,8-cineol, β-ocimen, kamfen. Różnice ilościowe składników olejku w odmianach lawendy warunkują zastosowanie, np. olejek uzyskany z L. stoechas ma dużo kamfenu – odstrasza owady, podczas gdy z L. angustifolia, ma go mniej niż 2% i jest stosowany w przemyśle kosmetycznym.

Naturalne olejki eteryczne, w tym lawendowy, znajdują coraz szersze zastosowanie w medycynie, farmacji i kosmetologii [3]. Nie jest jednak dobrze poznany mechanizm ich działania w organizmie ludzkim. Nowe techniki badawcze, np. tomografia NMR, rozszerzyły wiedzę na temat funkcjonowania zmysłu węchu [4,5], a to otworzyło ogromne możliwości dla zrozumienia i stosowania aromaterapii. Wiemy np. że lotne składniki olejku działają na układ limbiczny, ciało migdałowate i hipokamp, a biochemiczny mechanizm jest prawdopodobnie związany z działaniem neuroprzekaźników: kwasu γ-aminomasłowego (GABA) i acetylocholiny[6].

W czasie masażu aromaterapeutycznego linalol i octan linalolu są szybko wchłaniane przez skórę i działają uspokajająco na ośrodkowy układ nerwowy. Takie działanie obserwuje się również po wewnętrznym zastosowaniu olejku, stąd  lawenda powinna znajdować się w preparatach ułatwiających zasypianie. Jej zapach dodatkowo wyzwala pozytywne emocje. Zapis fal EEG mózgu po inhalacji olejkiem jest charakterystyczny dla relaksu i poczucia komfortu.

Zapach olejków, w tym lawendowego, odgrywa ważną rolę w procesie nauki i zapamiętywania poza tym lekki zapach olejku w trakcie egzaminu sprzyja przypomnieniu  materiału, którego uczyliśmy się, gdy ten zapach towarzyszył nam w domu.

W aromaterapii stosowany jest najczęściej 1% olejek lawendowy. W takim stężeniu łagodzi lęki, niepokoje, poprawia nastrój, stąd możliwości wykorzystania go w opiece zdrowotnej (nawanianie olejkiem sal w przychodniach, szpitalach, w opiece paliatywnej).

Przynosi także ulgę w bólach migrenowych, gdzie  dobre efekty daje inhalacja (kominek aromaterapeutyczny).

Aromaterapia połączona z masażem przy użyciu olejku lawendowego okazała się skuteczna w łagodzeniu dolegliwości bólowych przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, bowiem olejek jako składnik mazideł i balsamów działa rozgrzewająco i miejscowo znieczulająco.

Wśród licznych właściwości olejku opisano [7,8] działanie przeciwzapalne, odkażające: antybakteryjne i przeciwgrzybiczne, a także działanie spazmolityczne, przeciwbólowe, uspokajające i antydepresyjne. Podany miejscowo na skórę łagodzi dolegliwości po ugryzieniach owadów.

Kiedyś olejek z lawendy stosowano do dezynfekcji sal chorych; wpółczesne badania potwierdziły aktywność przeciwbakteryjną i przeciwgrzybiczą olejku z L. angustifolia i L. latifolia. Zarówno bezpośredni kontakt z olejkiem jak i jego lotnymi składnikami powoduje efekt przeciwgrzybiczy; linalol – hamuje wzrost grzyba, a octan linalolu – hamuje tworzenie sporów. Antybiotyczne działanie olejku lawendowego wykorzystuje się dodając go do preparatów dermatologicznych i kosmetycznych stosowanych w przy trądziku, infekcjach grzybiczych, opryszczce wirusowej, stanach zapalnych skóry, podrażnieniach, egzemie, oparzeniach, nadmiernej potliwości i potówkach.

Od tysiącleci naturalne olejki eteryczne stosowano w kąpieli i do nacierania ciała, w celu nadania mu przyjemnego zapachu, dlatego też przemysł kosmetyczny oferuje setki produktów pachnących lawendą: sole kąpielowe, mydła, żele pod prysznic, mleczka, oliwki.

mgr farm. Agata Wojterska.


BIBLIOGRAFIA

  1. H. Strzelecka, J. Kowalski: Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Warszawa, 2000
  2. C. Da Porto, D. Decorti, I. Kikc: Flavour compounds of Lavandula angustifolia L. to use in food manufacturing: Comparison of three different extraction methods. Food Chem., 2009,112:1072-1078
  3. A. Wojterska, Lawenda – królowa ziół, Gabinet , 2009
  4. W. Li, E. Luxenberg, T. Parrish, JA. Gottfried: Learning to smell the roses: experience-dependent neural plasticity in human piriform and orbitofrontal cortices. Neuron. 2006, 52(6):1097-108.
  5. M. Marchwicka-Wasiak, L. Stefańczyk, B. Góraj: The application of functional magnetic resonance imaging for the assessment of localisation and activation of cortex smell centers depending on stimulus used in normal volunteers, Otolaryngol Pol. 2004; 58(5):881-6.
  6. H.M.A. Cavanagh, J.M. Wilkinson: Biological activities of lavender essential oil.         Phythoterapy Res., 2002,16: 301-308
  7. J. Lutomski, B. Kędzia: Ocena olejków i ich składników w aspekcie działania przeciwzapalnego i immunostymulującego. Postępy Fitoterapii, 2000,1: 32-35
  8. M., Lis-Balchin S., Hart: Studies on the mode of action of the essentials oil of lavender (Lavandula angustifolia). Phytotherapy Res. 1999, 13: 540-542
Poleć w swojej społeczności!