Start » Artykuły naukowe, Kuchnia naukowa, Męskie potrzeby, Warzywa

Likopen, panom polecamy pomidory

12 stycznia 2010

pomidoryLikopen – to czerwono-pomarańczowy barwnik z grupy karotenoidów. Z likopenu nie powstaje witamina A, czyli nie jest prowitaminą, ale jest silnym antyoksydantem. Wymiata wolne rodniki i jest bardziej skuteczny niż β-karoten, luteina czy α-tokoferol. Człowiek ani zwierzęta nie syntetyzują likopenu, cała potrzebna jego ilość musi się dostać do organizmu z dietą. Nie została jeszcze ustalona rekomendowana dzienna dawka likopenu. Jego najbogatszym (i smacznym) źródłem są pomidory i ich przetwory, a szklanka soku z pomidorów dostarcza ok. 16 mg likopenu. Okazało się jednak, że 2,5 raza więcej likopenu wchłania się z pasty pomidorowej niż ze świeżych pomidorów. Obecność likopenu w diecie jest korzystna zarówno dla kobiet jak i mężczyzn, jednak z uwagi na jego rolę w utrzymaniu zdrowej prostaty – jest szczególnie polecany mężczyznom.

Likopen ma łańcuch 40 atomów węgla z naprzemiennie występującymi pojedynczymi i podwójnymi wiązaniami; stabilną formą jest izomer all-trans, ale w organizmie istnieje też izomer 5-cis (powstaje np. w czasie gotowania potraw). Likopen jest organizmowi bardzo potrzebny, jako rozpuszczalny w tłuszczach antyoksydant. W plazmie krwi u człowieka zidentyfikowano 13 karotenoidów, ale tylko 6 występuje w większych ilościach, są to: α– i β-karoten, likopen, luteina, β-kryptoksantyna i zeaksantyna.

Likopen to główny karotenoid obecny w pomidorach, nadający im piękny, czerwony kolor. Świeże pomidory mają 0,7 – 20 mg likopenu w 100g. Najbogatsze w likopen są pomidory dojrzewające na słońcu, nie te szklarniowe, ani spod folii. Zazwyczaj polecamy jedzenie warzyw na surowo, ale pomidory są wyjątkiem. Likopen jest głównie pod skórką owocu, jest uwalniany podczas rozdrabniania i gotowania. Znacznie lepiej się wchłania z przetworów pomidorowych (sosu, koncentratu) niż ze świeżych pomidorów. Zawartość likopenu w 100g: pasta pomidorowa: 5,4-150 mg, keczup: 9,9-13,4 mg, sos do spaghetti: 9,3-18,2 mg. Marchewka ma tylko 0,6-0,8 mg, arbuzy 2,3-7,2 mg, likopen mają też różowe grejpfruty: 0,3-3,4 mg. Dużo karotenoidów mają owoce dzikiej róży, o czym świadczy ich czerwony kolor. Dominujące dwa to likopen i beta-karoten, ale w niektórych odmianach (np. Rosa canina) jest nawet dwukrotnie więcej likopenu niż beta-karotenu.

Do wchłaniania likopenu potrzebny jest tłuszcz, ten lipofilowy związek nie rozpuszcza się w wodzie. Potrawy z pomidorów powinny więc mieć dodatek np. oliwy z oliwek. Zawartość likopenu we krwi zależy od tego, jak często jemy dania z pomidorów. Jest więc wyższa w krajach śródziemnomorskich, niż na północy Europy. W surowicy krwi człowieka aż 20-43% karotenoidów to likopen (1:1, trans:cis). Najwięcej likopenu jest w wątrobie, nadnerczach i w prostacie (gdzie cis-likopenu jest aż 90%). Likopen ochroni lipidy przed utlenieniem, przeciwdziała oksydatywnym uszkodzeniom DNA. To może być główny mechanizm jego ochronnego, przeciwmiażdżycowego i przeciwnowotworowego działania, ale może też wpływać np. na transbłonowe białka. Można oczekiwać, że likopen będzie obecny głównie w błonach komórkowych, ale nie są znane wszystkie procesy biochemiczne, w których uczestniczy. Ma wpływ na płynność błony komórkowej [1], a również na mechanizmy sygnałowe.

Jest antyoksydantem, a więc jego obecność w surowicy krwi może hamować wczesne stadia rozwoju procesów miażdżycowych w naczyniach krwionośnych [2]. Przekonujące jest porównanie spożycia likopenu i jego korzystnego działania u osób z miażdżycą: kobiety spożywające codziennie 20 mg likopenu miały o 33% mniejsze ryzyko choroby wieńcowej, w porównaniu do grupy spożywającej tylko 3,3 mg dziennie.

Likopen a rak prostaty

Badania epidemiologiczne sugerowały, że duże spożycie pomidorów może chronić przed chorobami układu krążenia i niektórymi typami nowotworów. Niektóre badania pokazały ochronny efekt likopenu w przypadku nowotworów przewodu pokarmowego, ale zależności były wyjątkowo przekonujące w przypadku raka prostaty. Spowodowało to eksplozję badań nad karotenoidami, a zwłaszcza likopenem.

Antyproliferacyjną aktywność likopenu badano na poziomie komórkowym, włączając komórki raka piersi, endometrium, prostaty. Nie we wszystkich testach likopen hamował wzrost komórek nowotworowych, choć w niektórych przypadkach był bardzo skuteczny nawet w bardzo niskich stężeniach, zwłaszcza gdy podawano go w fizjologicznych stężeniach razem z tokoferolem.

Jego korzystną rolę w zapewnieniu zdrowej prostaty pokazały badania epidemiologiczne na populacji 48 tys. mężczyzn [3]. Badano ich zwyczaje żywieniowe przez 4 lata, analizując spożycie 46 różnych produktów. Wśród nich tylko przetwory pomidorowe dawały znaczącą korelację z ryzykiem raka prostaty. Mężczyźni, którzy jedli 10 lub więcej dań z pomidorów tygodniowo, mieli o 34% mniejsze ryzyko rozwoju raka, jedzący 4-7 dań tylko o 20% mniejsze. Spożycie sosu pomidorowego okazało się dobrym wskaźnikiem pozwalającym przewidzieć ryzyko, a także poziom likopenu w surowicy krwi. Spożycie innych karotenoidów nie było związane ze zmniejszeniem ryzyka raka prostaty.

Uzupełnienie diety w likopen może też wspomóc leczenie raka prostaty. Pacjenci zakwalifikowani do operacji usunięcia gruczołu, otrzymywali po 15 mg likopenu dziennie [4]. Po 3 tygodniach suplementacji 80% osób miało mniejsze rozmiary prostaty, w porównaniu do grupy kontrolnej. Poziom specyficznego antygenu (PSA) zmniejszył się o 18% w grupie dostającej likopen, podczas gdy w grupie kontrolnej w tym samym czasie wzrósł o 14%. Zwiększenie dawki do 30 mg dziennie mogłoby mieć jeszcze korzystniejszy wpływ, sądząc po PSA, ale opracowanie takiego skorelowanego leczenia wymaga dalszych badań.

Likopen jest zużywany w tkankach objętych zmianą nowotworową. Stężenia likopenu w surowicy krwi u pacjentów z rakiem prostaty okazały się o 44% niższe, ale aż o 78% mniej go było w tkankach prostaty, w porównaniu do jego poziomu w tkankach odpowiadającej wiekowo grupy kontrolnej. Stężenie β-karotenu i innych karotenoidów nie różniło się znacząco u obu grup.

Mimo interesujących wyników, likopen to nie jest (jeszcze) lek na raka. Tym nie mniej, jest to ważny składnik diety dla osób zdrowych, a tym bardziej dla tych z powiększoną prostatą.

Likopen i piękna skóra

Karotenoidy, w tym beta-karoten i witamina A korzystnie wpływają na wygląd skóry, zabezpieczając ją przed szkodliwym wpływem promieniowania ultrafioletowego. Czy poprawę stanu skóry można udowodnić? Sprawdzono [5] działanie mieszaniny antyoksydantów zawierającej karotenoidy, podając ją jako suplement diety. Do badania stanu skóry zastosowano nowoczesne urządzenia mierzące gęstość skóry (ultradźwiękowo), zaczerwienienie i głębokość zmarszczek. Zdrowi uczestnicy badania przez 12 tygodni dostawali suplement o składzie: 3 mg likopenu, 3 mg luteiny, 4.8 mg beta-karotenu, 10 mg alfa-tokoferolu i 75 mcg selenu; mieszanina dla drugiej grupy nie zawierała luteiny, za to więcej likopenu (6 mg), inne składniki bez zmian. W porównaniu do grupy kontrolnej, obserwowano wzrost stężenia karotenoidów w surowicy krwi, a jednocześnie poprawiły się parametry skóry, np. mniejsza szorstkość, większa gęstość. A więc, są to składniki potrzebne skórze. Warto zauważyć, że mierzalne efekty zarejestrowano po 3 miesiącach. Karotenoidy i tokoferole powinny być stale obecne w żywności, okazjonalne połknięcie kapsułki z likopenem nie zaszkodzi, ale też niewiele zmieni.


BIBLIOGRAFIA

  1. Wertz K., Siler U., Goralczyk R., Lycopene: modes of action to promote prostate health, Archives Biochem. Biophys. 430 (2004) 127–134.
  2. Omoni A. O., Aluko R. E., The anticarcinogenic and anti-atherogenic effects of lycopene: a review, Trends in Food Sci. Technol. 16 (2005) 344–350.
  3. Giovannucci E. A review of epidemiologic studies of tomatoes, lycopene, and prostate cancer. Exper. Biol. Med., 227 (2002) 852–859.
  4. Kucuk, O., Sarkar, F.H., Sakr,W., i inni, Phase II randomized clinical trial of lycopene supplementation before radical prostatectomy. Cancer Epidemiol., Biomarkers & Prev., 10 (2001) 861–868.
  5. Heinrich U, Tronnier H, Stahl W. i inni, Antioxidant supplements improve parameters related to skin structure in humans. Skin Pharmacol. Physiol.19(4) (2006) 224-31.
Poleć w swojej społeczności!