Start » Rośliny z daleka

Łzy Hioba czyli łzawica ogrodowa

14 września 2010

Łzy Hioba – łzawica ogrodowa  (Coix lachryma- jobi L. var. ma-yuen Stapf Adlay, ang. Job’s Tears) to roślina jednoroczna uprawiana na Dalekim Wschodzie. Jest to zboże używane jako żywność o walorach leczniczych, a także jako pasza. Jest nazywana „chińskim perłowym jęczmieniem”. Nasiona są gotowane i podawane jak ryż czy kasza, często w mieszaninie np. z dzikim ryżem. W chińskich sklepach można kupić zarówno surowe nasiona jak i gotowane. Nasiona bez łusek (patrz zdjęcie) sprzedaje się jako składnik mieszanek na zupę. Dzięki wysokiej zawartości białka i cennych aminokwasów, łzawica Hioba to żywność o wysokiej wartości odżywczej. Nasiona i kwiatowe struktury mają kształt łezki z dziurką i są okryte lśniącą łuską.  Są wykorzystywane w celach zdobniczych, jako korale czy paciorki różańca. Nazwa „łzy Hioba” związana jest z kształtem nasion; biblijny Hiob był odpowiedni z powodu swoich znanych cierpień. Można też spotkać nazwę Łzy Chrystusa (Lacryma Christi).

Łzy Hioba do jedzenia

Wg. źródeł pisanych (np. Księga Pen-Taso Kang Mu), łzawica jest znana od co najmniej tysiąca lat, ale prawdopodobnie była konsumowana wcześniej.  Wiadomo, że była uprawiana na Jawie i Celebesie na obrzeżach pól ryżowych, następnie w 1-szym wieku naszej ery została przeniesiona do Chin. Obecnie jest uprawiana w Tajlandii, Chinach i w Japonii. Roślina ma odmiany o różnej wielkości nasion, które można jeść podobnie jak kasze. Produkuje się z nich mąkę dodawaną do potraw, takich jak placki, makarony czy zupy. W Indiach ze sfermentowanych nasion robi się napoje podobne do piwa. Z japońskiej odmiany łzawicy „Ma-Yuen” produkuje się herbaty i napoje alkoholowe, a z prażonych nasion napój imitujący kawę. Podgotowane i wysuszone są lekkie i puszyste, podobne do pop-cornu, podaje się je na ciepło, po podsmażeniu. Surowe trzeba namoczyć przez godzinę w wodzie, a następnie w tej samej wodzie ugotować. Po ugotowaniu można je posłodzić cukrem lub miodem. Smaczny jest napój z wywaru przyprawiony łyżką soku z cytryny (chińska nazwa: yì mí shui, ang. Job’s Tears Water). Chińczycy stosowali nasiona łzawicy jako pożywienie o właściwościach “ochładzających”, czyli po to, aby zrównoważyć efekty jedzenia “gorących” dań przygotowywanych na ogniu z dużą ilością ostrych przypraw.

Wg. tradycyjnej chińskiej medycyny, jedzenie łzawicy poprawia odporność, reguluje system endokrynny, zwiększa diurezę, korzystnie działa na układ trawienia, a zwłaszcza na trzustkę. Potrawy z łzawicy dobrze wpływają na skórę, która staje się gładka i zdrowa. Jest to składnik żywności polecany kobietom. Wiedziano jednak, że łzawicy nie powinny jeść kobiety w ciąży.

Współczesne badania łzawicy

Interesujący jest skład chemiczny nasion. Podobnie jak inne zboża, zawierają skrobię, tłuszcze, białka, związki polifenolowe, witaminy (z grupy B) i składniki mineralne. Charakteryzuje je wysoka zawartość białka i cennych aminokwasów. Ustalono [1] skład 10 białek zapasowych (magazynowych) z rodziny prolamin – koiksyn. Białka te są bogate w glutaminę (13-31%), mają też dużo aminokwasów z siarką (metioniny, cysteiny). Podnosi to wartość odżywczą tego zboża dla konsumpcji przez człowieka.

Znane jest korzystne działanie produktów zbożowych (zwłaszcza z pełnego ziarna) na układ pokarmowy. Efekty włączenia do diety takich zbóż jak łzawica czy jęczmień zbadano na szczurach. Zwierzęta karmione paszą powodującą otyłość (1% cholesterolu i 20% tłuszczów) dostawały też przez 4 tygodnie ziarno łzawicy. W porównaniu do grupy kontrolnej karmionej białym ryżem, obserwowano skrócenie czasu pasażu jelitowego oraz obniżenie poziomu cholesterolu i triglicerydów we krwi. Korzystne zmiany nastąpiły też w aortach. [2] Potwierdza to, że nasiona łzawicy mogą być cennym składnikiem diety człowieka, zwłaszcza dla osób z nadwagą i zwiększonym ryzykiem miażdżycy.

Z nasion łzawicy otrzymuje się jadalny olej. Podawano go szczurom, aby zbadać jego wpływ na poziom lipidów, nadtlenków lipidów i insuliny we krwi. Nie obserwowano znaczących różnic w masie ciała po 4 tygodniach, ale zmniejszyła się ilość tkanki tłuszczowej. Nawet niewielki dodatek (5%) tego oleju do diety szczurów spowodował korzystne zmiany biomarkerów: spadł poziom LDL-C, insuliny, leptyny oraz utlenionych lipidów [3]. Zachęca to do szerszego stosowania tego oleju w diecie ludzi.

Aby zbadać skład polisacharydów, nasiona łzawicy o białej i ciemnej łusce ekstrahowano gorącą wodą. [4] Główne składniki tego ekstraktu to białka i polisacharydy, arabinoksylany. Arabinoksylany mają łańcuch beta-ksylanów połączonych w pozycji C1-C4, podstawiony pojedynczymi jednostkami arabinozy. Średnia masa cząsteczkowa arabinoksylanów z łuski to odpowiednio 741 000 Da i 1 449 000 Da.

Różne ekstrakty z nasion oraz z łusek wykazywały szereg interesujących właściwości biologicznych w badaniach na komórkach oraz na zwierzętach doświadczalnych.

Z doświadczeń tradycyjnej medycyny wynikało, że nasiona łzawnicy mają właściwości przeciwzapalne i przeciwnowotworowe. Ich antyproliferacyjny efekt przetestowano na szczurach, które otrzymywały jednocześnie ekstrakt z nasion i związek kancerogenny wywołujący raka jelita. [5] Jedna z frakcji hamowała aktywność COX-2, co sugeruje, że opóźnianie rozwoju nowotworu jest związane ze zmniejszaniem chronicznego stanu zapalnego. Ekstrakt etanolowy ma znaczące ilości związków polifenolowych, wśród których dominuje kwas ferulowy i to on jest prawdopodobnie bioaktywnym związkiem.

Ekstrakt z nasion łzawicy Hioba o czystości farmaceutycznej, jest zalecany przez Tradycyjną Chińską Medycynę do wspomagania leczenia raka. Kliniczne obserwacje potwierdzają celowość tego postępowania, ale niewystarczająco dobrze poznany jest biochemiczny mechanizm jego działania. W badaniach na komórkach raka piersi okazało się, że ekstrakt podawany w postaci emulsji hamuje aktywność COX-2 i metaloproteinaz, czynnika wzrostu nowotwotów NFkappaB oraz kinaz (PKC). [6] Wpływ na ekspresję genów i mechanizmy komórkowe istotne dla procesów nowotworowych powoduje, że nasiona Coix lachryma-jobi są interesującym obiektem badań dla farmacji.

Etanolowy ekstrakt z łzawicy ma właściwości przeciwalergiczne, hamuje wydzielanie histaminy i cytokin, co przetestowano na bazofilnych komórkach szczurów z leukemią. [7] Inhibicja następuje poprzez wpływ na międzykomórkowe mechanizmy sygnałowe.  Dwa główne aktywne związki w badanym ekstrakcie to 4-hydroksyacetofenon i kwas p-kumarowy.

Zbadano wpływ metanolowego ekstraktu z łusek na system endokrynny [8]. Ekstrakt podawany dożylnie samicom szczura zmniejszał poziom progesteronu i estradiolu w plazmie krwi. W badaniach na komórkach granulocytów szczura ustalono, że hamowanie syntezy progesteronu następuje poprzez wpływ na aktywność enzymów i na białka sygnałowe. W ekstrakcie stwierdzono obecność kwercetyny, naryngeniny, kwasu galusowego, waniliny, aldehydu i kwasu syryngowego, kwasu p-kumarowego. Najsilniejszy wpływ na hamowanie produkcji progesteronu miała naryngenina.

Wobec wcześniejszych informacji, że nasiona Coix lachryma-jobi nie są polecane kobietom w ciąży sprawdzono [9] ich poronne właściwości. Wodny ekstrakt z łzawicy podawano samicom szczurów począwszy od 6 dnia ciąży. Płody zbadano w 20 dniu ciąży, nie wykryto deformacji, jednak wzrosła liczba resorpcji płodów. W komórkach macicy wzrosła ekspresja COX-2 i białek sygnałowych (ERK i PCK), co sugeruje zwiększenie embriotoksyczności.

Badania składu chemicznego i biologicznych właściwości związków obecnych w nasionach Coix lachryma-jobi przekonują, że zawierają one cenne składniki odżywcze. Nie są jednak wskazane dla kobiet w ciąży.

Nasiona łzawicy Hioba były stosowane w krajach Unii Europejskiej jako żywność i składnik produktów spożywczych przed 1997 r. Kupując łzawicę w chińskim sklepie, dobrze wiedzieć, że jest to wartościowy składnik diety, choć jeszcze mało znany w Europie.

prof. Iwona Wawer


  1. Lin LJ, i inni. Molecular cloning, mass spectrometric identification, and nutritional evaluation of 10 coixins in adlay ( Coix lachryma-jobi L.) J Agric Food Chem. 2009; 57(22):10916-21.
  2. Son BK, i inni, Effect of adlay, buckwheat and barley on lipid metabolism and aorta histopathology in rats fed an obesogenic diet. Ann Nutr Metab. 2008;52(3):181-7.
  3. Huang BW, i inni, The effect of adlay oil on plasma lipids, insulin and leptin in rat. Phytomedicine. 2005; 12(6-7):433-9.
  4. Apirattananusorn S, i inni, Chemical, molecular, and structural characterization of alkali extractable nonstarch polysaccharides from Job’s tears. J Agric Food Chem. 2008; 56(18):8549-57.
  5. Chung CP, i inni, Ethyl acetate fraction of adlay bran ethanolic extract inhibits oncogene expression and suppresses DMH-induced preneoplastic lesions of the colon in F344 rats through an anti-inflammatory pathway. J Agric Food Chem. 2010; 58(13):7616-23.
  6. Woo JH, i inni, Coix seed extract, a commonly used treatment for cancer in China, inhibits NFkappaB and protein kinase C signaling. Cancer Biol Ther. 2007 Dec;6(12):2005-11.
  7. Chen HJ, i inni, Mast cell-dependent allergic responses are inhibited by ethanolic extract of adlay (Coix lachryma-jobi L. var. ma-yuen Stapf) testa. J Agric Food Chem. 2010; 58(4):2596-601.
  8. Hsia SM, i inni,  Effects of adlay (Coix lachryma-jobi L. var. ma-yuen Stapf.) hull extracts on the secretion of progesterone and estradiol in vivo and in vitro., Exp Biol Med (Maywood). 2007; 232(9):1181-94.
  9. Tzeng HP, i inni, The abortifacient effects from the seeds of Coix lachryma-jobi L. var. ma-yuen Stapf. J Toxicol Environ Health A. 2005, 68(17-18):1 557-65
Poleć w swojej społeczności!