Start » Artykuły naukowe, Męskie potrzeby, Witaminy i minerały

Niedobory selenu, uwaga mężczyźni!

14 listopada 2009

brocoliSelen jest jednym z tych pierwiastków, którego śladowe jego ilości są niezbędne do życia i zachowania pełni zdrowia. Dawka dzienna 55-70 mikrogramów zapewnia prawidłową aktywność selenoenzymów w organizmie. W krajach o glebach zasobnych w selen, dzienne spożycie selenu z dietą jest wyższe, np. w Kanadzie i USA 100-220 mcg. Niestety w północnej Europie, na terenach gdzie sięgał lodowiec, selen został wypłukany z gleby. Typowa dieta w Europie Północnej dostarcza ok. 45 mcg selenu, ale w Wielkiej Brytanii tylko 30-40 mcg. Na glebach ubogich w selen leży też Polska. Mieszkańcom obszarów ubogich w selen, warto polecić dietę bogatą w brokuły, brukselkę, cebulę i czosnek, pełnoziarniste produkty zbożowe, otręby. Dobrze przyswajany jest selen z produktów zwierzęcych: mięsa, żółtka jaj, ryb i owoców morza. Jednak mimo prawidłowej diety, ludzie konsumujący żywność wyprodukowaną na glebach o niskiej zawartości selenu mogą mieć jego niedobór w organizmie. Niedobór selenu może mieć niekorzystny wpływ na zdrowie i warto sięgnąć po suplementy.

Selen w środowisku i diecie

Selen wchodzi w skład wielu minerałów, jest go dużo w skałach wulkanicznych, zwykle towarzyszy złożom siarki. Może występować jako selen elementarny, selenki, seleniany oraz w związkach organicznych, takich jak: metyloselenki, selenomocznik, selenoglutation, aminokwasy selenowe (selenometionina, selenocysteina) i białka. W glebach jest go przeciętnie od 0,1 do 2 mg/kg. Selenu jest mało w glebach kwaśnych, natomiast w czarnoziemach i bielicach obecne są seleniany, dość dobrze wchłaniane przez rośliny. Rośliny o większej zawartości związków siarki mają też więcej selenu. Do bogatych w selen należą: strączkowe, kapustne oraz zboża. Dość dużo selenu mają: groch, fasola, brukselka i brokuły.

Aby zbadać skutki jego niedoborów oraz wpływ suplementacji, przeprowadzono kilkaset badań epidemiologicznych. Okazało się, że podawanie selenu: zmniejsza ryzyko zawału serca oraz ryzyko niektórych rodzajów raka, wpływa na działanie systemu immunologicznego, zmniejsza bóle reumatyczne i zwiększa ruchliwość stawów objętych stanem zapalnym, poprawia komfort życia mężczyzn z powiększoną prostatą, polepsza jakość spermy i ruchliwość plemników, działa przeciwwirusowo (m.inn. hamuje progresję wirusa HIV) a nawet przeciwdepresyjnie.

Częste skutki niedoboru selenu

Selen wchłaniany w trakcie pokarmowym jest rozprowadzamy do tkanek, ale poszczególne organy mają różne zapotrzebowanie. Największe stężenie selenu jest w tarczycy, jest niezbędny do syntezy produkowanych tu hormonów. U osób z niedoborem selenu często stwierdzano niedoczynność tarczycy [1]. Jej objawy, takie jak: wrażliwość na zimno, sucha skóra, zakłócenia pracy serca, zmęczenie, zły metabolizm tłuszczów (tycie), mogą być wskazaniem do sprawdzenia poziomu selenu. Nieodpowiedni poziom hormonów tarczycy ma również wpływ na pracę mózgu. Pogorszenie sprawności umysłowej i depresyjne nastroje mogą wynikać z deficytu selenu. Niedoczynność tarczycy stwierdzono aż u 75% osób cierpiących na depresję. Im niższy był poziom Se w erytrocytach, tym częściej obserwowano zaburzenia depresyjne. Jednak samopoczucie (wzrost pewności siebie, zmniejszenie lęku) znacząco poprawiło się dopiero po 15 tygodniach stosowania diety o dużej zawartości selenu. Powolny powrót do prawidłowego poziomu jest zgodny z czasem życia tego pierwiastka w organizmie (2-3 miesiące). W mózgu pacjentów z chorobą Alzheimera stwierdzono tylko 60% tej ilości selenu co w zdrowym, w tej samej grupie wiekowej [2], co potwierdza związek pomiędzy stanem mózgu a statusem Se.

Choroby serca i układu krążenia

Badania epidemiologiczne pokazały, że wiele patologii w układzie krążenia można powiązać z niskim poziomem selenu w organizmie [3]. Procesy patologiczne zaczynają się od zmian miażdżycowych, którym może przeciwdziałać wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych (mają selenocysteinę w centrum aktywnym). Osoby z niskim poziomem Se w surowicy krwi mają podwyższone ryzyko miażdżycy i zawału. Zawartość selenu w mięśniu sercowym jest niska w stanach przedzawałowych. W badaniach na szczurach dieta bogata w selen zadziałała ochronnie, rozmiar obszaru dotkniętego zawałem był mniejszy o 25% w grupie dostającej selen. Poziom selenu w organizmie przed zawałem determinował szansę na jego przeżycie [4]. Podanie rutyny, oleju z czosnku lub selenku sodu znacząco zmniejszało rozmiary udaru niedokrwiennego mózgu [5], a również upośledzenie pamięci i koordynacji ruchowej.

Selen a choroby nowotworowe

W prewencji nowotworów zbyt rzadko uwzględniano specyfikę płci [6]. Pokazały to badania wykonane w pięciu krajach, których celem było ustalenie czy dawki selenu w diecie wpływają na zachorowalność na różne typy raka związane z płcią: raka prostaty i raka piersi. Im niższy poziom selenu w męskim organizmie, tym większa była zapadalność na raka prostaty. Jednak badania kobiet z rakiem piersi nie wykazały podobnego związku. Deficyt selenu częściej prowadzi do rozwoju raka u mężczyzn niż u kobiet. Różnice są związane z inną biodystrybucją selenu u obu płci, a mężczyźni magazynują go w organach płciowych. Zależność pomiędzy stężeniem selenu w paznokciach, a umieralnością z powodu raka okazała się bardziej stroma dla mężczyzn. Może to zmienić poglądy w zakresie suplementacji: dawka, która minimalizuje ryzyko raka prawdopodobnie powinna być inna dla obu płci. Konieczne są jednak dalsze badania jego wchłaniania i wydalania z poszczególnych organów.

Zapadalność na nowotwór prostaty jest 30-krotnie wyższa u Amerykanów niż u Japończyków, z powodu innej diety, bogatej w warzywa i ryby morskie. Przypadki raka prostaty są bardzo rzadkie u Inuitów na Grenlandii, gdzie tradycyjna dieta jest bogata w nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i selen z ryb morskich.

Obawa, że selen może być trujący powoduje ograniczenie dawek polecanych w celach prewencyjnych i leczniczych. Wiadomo, że wczesne objawy zatrucia selenem to deformacja paznokci oraz wypadanie włosów. Pokazano, że podawanie 400 μg dziennie nie daje negatywnych efektów [7]. W zestawie suplementów diety, które podawano przez 6 tygodni mężczyznom z rakiem prostaty zastosowano [8] estrogeny roślinne, antyoksydanty (w tym karotenoidy) i selen. Zarówno poziom hormonów płciowych jak i PSA okazały się znacząco niższe w czasie przyjmowania suplementu. Pokazuje to, że odpowiednia interwencja w dietę może spowodować spowolnienie postępów choroby.

Duża grupa mężczyzn w starszym wieku ma powiększony gruczoł krokowy, towarzyszą temu dolegliwości, takie jak: konieczność częstego wstawania w nocy, słaby strumień moczu, zaleganie moczu. Również w tym przypadku warto polecić suplementy z selenem. Przeanalizowano dane dla 2497 mężczyzn w wieku powyżej 60 lat, którzy uczestniczyli w kilkuletnim programie badawczym [9]. Okazało się, że mężczyźni z najwyższym poziomem witaminy E, likopenu i selenu mieli o 25-50% mniej dolegliwości przy oddawaniu moczu niż ci z najniższym. Wniosek: korzystne jest utrzymywanie odpowiedniego poziomu selenu (oraz innych antyoksydantów) w organizmie.

Problemy z płodnością

W Europie (włączając Polskę) obserwuje się postępujące obniżanie się liczby plemników w nasieniu. Wpływ mają zarówno czynniki środowiskowe, sposób ubierania się, jak i dieta. Pogorszenie jakości spermy może być konsekwencją stresu oksydacyjnego w organizmie. Stwierdzono, że suplementacja selenu (oraz karnityny, argininy, witaminy B12) zwiększa ruchliwość plemników i ich liczbę, poprawia sprawność seksualną. Potwierdza to sugestię, że mężczyźni potrzebują więcej selenu w organach służących do reprodukcji.

Skuteczne okazały się antyoksydanty, takie jak: witamina E, witamina C, glutation czy koenzym Q. Mężczyznom mającym problemy z płodnością podawano selen i witaminę E [10, 11]. Obserwowano większy procent normalnych plemników, poprawiła się ich ruchliwość i żywotność. Wyniki potwierdziły korzystny wpływ suplementacji diety na jakość nasienia.

Suplementacja diety

Bogatym źródłem selenu są orzechy brazylijskie [12]. Selen kumulują grzyby, kurki czy maślaki mogą mieć ok. 6 mg/kg suszu. Do suplementacji został użyty czosnek hodowany na pożywce o dużej zawartości Se. Preparat w postaci sproszkowanego czosnku zawiera łatwo przyswajalne związku selenu. Innymi organizmami, które mogą akumulować selen są glony (np. spirulina) hodowane w wodzie o zwiększonej zawartości selenu. Mogą stać się składnikiem suplementów diety, a oprócz selenu dostarczają witamin z grupy B. Dobrym źródłem selenu w postaci selenometioniny są selenowane drożdże.

Mieszkańcy obszarów ubogich w selen, powinni stosować dietę bogatą w różne rodzaje kapusty, brokuły, cebulę i czosnek, pełnoziarniste produkty zbożowe, otręby, kiełki pszenicy, podroby, ryby i produkty morza. Warto polecić suplementy diety zawierające selen. Preparaty selenowe powinny pochodzić od renomowanego producenta, który może zapewnić odpowiednią jakość. Ryzyko przedawkowania przy stosowaniu naturalnych preparatów selenowych jest niewielkie. Górny tolerowany poziom Se przyjęty w krajach UE to 300 mcg/dzień, a dawki nawet do 800 mcg dziennie nie okazały się toksyczne. Wiedząc, że spożycie Se z normalną dietą w Ameryce to 100-200 mcg, natomiast w wielu krajach europejskich tylko ok. 30 mcg – widać wyraźnie potrzebę suplementacji. Rolę selenu w profilaktyce uznała amerykańska Food and Drug Administration; FDA zezwoliła producentom selenowanych suplementów na podanie wskazań zdrowotnych informujących, że “suplementacja może zmniejszyć ryzyko pewnych rodzajów raka. Badania sugerują, że dotyczy to prostaty, raka przewodu pokarmowego, trzustki, wątroby i płuc”. Zależność pomiędzy dawkami selenu a odpowiedzią organizmu zależy od płci, a na niedobór selenu bardziej wrażliwi są mężczyźni.

prof. Iwona Wawer


BIBLIOGRAFIA

  1. Sher L., Role of thyroid hormones in the effects of selenium on mood, behavior and cognitive function, Med. Hypotheses, 2001; 57 (4): 480-483
  2. Rayman M P, The importance of selenium to human health, Lancet 200; 356: 233-241
  3. Zagrodzki P. Łaszczyk P, Selen a choroby układu sercowo-naczyniowego – wybrane zagadnienia, Postępy Hig Med. Dosw.(online) 2006; 60: 624-631
  4. Tanguy S, Morel S, Berthonneche C, Toufektsian MC, i inni, Preischemic selenium status as a major determinant of myocardial infarct size in vivo in rats. Antioxid Redox Signal. 2004; 6(4):792-6.
  5. Gupta R, Singh M, Sharma A., Neuroprotective effect of antioxidants on ischaemia and reperfusion-induced cerebral injury, Pharmacol Res. 2003; 48(2): 209-215
  6. Waters DJ, Chiang EC, Cooley DM, Morris J S, Making sense of sex ans supplements:differences in the anticarcinogenic effects of selenium in men and women, Mutation Res. 2004; 551: 91-107
  7. Reid ME, Stratton MS, Lillico AJ, i inni, Marshall, A report of high-dose selenium supplementation: response and toxicities. J Trace Elem Med Biol. 2004; 18: 69-74
  8. Weststrate JA, Schroder FH., Dietary intervention in prostate cancer patients: PSA response in a randomized double-blind placebo-controlled study., Int J Cancer. 2005;113: 835-40
  9. Rohrmann S, Smit E, Giovannucci E, Platz EA; Third National Health and Nutrition Examination Survey. Association between serum concentrations of micronutrients and lower urinary tract symptoms in older men in the Third National Health and Nutrition Examination Survey. Urology. 2004; 64: 504-509
  10. Vezina D,Mauffette F, Roberts KD, Bleau G. Selenium-vitamin E supplementation in infertile men. Effects on semen parameters and micronutrient levels and distribution.Biol Trace Elem Res. 1996; 53(1-3): 65-83.
  11. Keskes-Ammar L, Feki-Chakroun N, Rebai T, i inni, Sperm oxidative stress and the effect of an oral vitamin E and selenium supplement on semen quality in infertile men. Arch Androl.2003; 49(2): 83-94
  12. Behr W., The Paradise nut – a new selenium source, Wellness Foods Europe, 2006; (1) 43-48
Poleć w swojej społeczności!