Start » Aktualności, Artykuły naukowe, Owocowe skarby, Rośliny z daleka

Noni: czy faktycznie pomaga w leczeniu raka?

19 grudnia 2011

Noni (Morinda citrifolia L, Rubiaceae) rośnie w krajach tropikalnych, roślina jest uprawiana m.in. na Hawajach. Firmy sprzedające sok z noni przepisują opowieści o naukowych rewelacjach, ale nikt z marketingu nie sprawdza, co właściwie odkryto w owocach. Poczytajmy: „Hawajski ananas zawiera prokseroninę, ale najbogatszym źródłem tej substancji jest noni. Ma 40 razy więcej prokseroniny niż ananas.” Fakty: prokseroniny nie zidentyfikowano, nie istnieje też alkaloid kseronina, sok z owoców noni jest niesmaczny i drogi. Wylać przed wypiciem? Ależ nie, można wypić, jeśli ktoś ma ochotę. Sok zaakceptowano jako nową żywność w krajach EU. Owoce, korzenie i liście noni to interesujący obiekt badań naukowych i źródło wielu cennych substancji. Jakie bioaktywne związki są w owocach?

Morinda citrifolia

Roślinę można znaleźć w całej Azji południowo-wschodniej (Indie, Tajlandia) i na wybrzeżach Pacyfiku (Polinezja, Hawaje). Znanych jest ok. 80 gatunków; krzewy lub drzewa dają owoce o różnej wielkości. Na Polinezji noni było kiedyś źródłem barwników (kora ma barwnik czerwony, korzenie żółty). Sok z owoców i liście używano w celach medycznych, do gojenia ran; śmierdzący olej, którym nacierano włosy odstraszał owady. Obecnie owoce używane do produkcji soku pochodzą z plantacji, które są np. na Hawajach (przedtem były tam uprawy trzciny cukrowej). Noni rozmnaża się z nasion lub sadzonek zielnych.

 

Noni, ananas i marketing

Rosnące spożycie soku z noni w Ameryce, nie jest wynikiem jego szczególnego smaku, ale promocji jego właściwości przeciwnowotworowych i immunostymulujących. Informacje te nie są jednak poparte odpowiednimi badaniami klinicznymi, co budzi zaniepokojenie farmaceutów i lekarzy[1]. Warto skonfrontować niektóre fakty i mity o tych owocach.

Na całym świecie są popularne ananasy (rodzina Bromeliaceae), a enzymem obecnym w ananasie – bromelainą zainteresowała się medycyna. Bromelaina to proteaza cysteinowa, enzym, który rozkłada białko. Wytwarzanie enzymu to strategia obronna owoców, bowiem proteazy są toksyczne dla owadów i larw[2]. Podobnym enzymem jest papaina, otrzymywana z owoców papai (Carica papaya). Pięćdziesiąt lat temu w Pineapple Research Institute na Hawajach, dr Ralph Heinicke badał ananas i jego enzymy[3],[4]. Ekstrakt, który wyizolował, prawdopodobnie był mieszaniną enzymów, ale ówczesne metody analityczne (1953 -1960) nie pozwalały na dokładne poznanie ich struktury. Obecnie wiemy, że bromelaina, a także papaina są polipeptydami o 212 jednostkach, ich miejsca aktywne oraz struktura przestrzenna są bardzo podobne[5]. Jednak aktualnie, na stronach internetowych firm sprzedających sok z owoców noni można przeczytać: „Po kilku latach starannych badań dr Heinicke był w stanie zidentyfikować, co było odpowiedzialne za medyczne właściwości ekstraktu bromelainy. Odkrytą substancję nazwał prokseroniną, która w połączeniu z innymi substancjami w obecności enzymu prokseronidazy, tworzyła alkaloid kseroninę”. Otóż, alkaloid o nazwie kseronina (xeronine) nie istnieje. Gdyby go wyizolowano, to przez 50 lat chemicy na pewno określiliby jego strukturę, podobnie jak to się udało dla tysięcy innych związków.

Inna firma reklamuje sok z noni jako „idealne źródło manganu”, zalecając picie 60 ml soku dziennie, aby „zapewnić swojemu organizmowi odpowiednią ilość tego niezwykłego składnika”. Mangan, pierwiastek śladowy nie jest niczym niezwykłym, mają go też inne rośliny. Inna zaleta noni to irydoidy: „rzadko występują w popularnych owocach. Różnią się od flawonoidów, obecnych we wszystkich owocach. Są głównym składnikiem chemicznym w noni.” Głównym składnikiem owoców, poza wodą, są cukry. Inne bioaktywne związki występują w małych ilościach, rzędu miligramów lub mikrogramów.

 

Fitochemia noni

Noni, podobnie jak inne owoce, ma cukry proste (fruktoza, glukoza) i polisacharydy, witaminę C, witaminy z grupy B, karotenoidy, zestaw aminokwasów i składników mineralnych (potas, wapń, magnez, sód, żelazo). Okropny zapach wynika z obecności kwasów tłuszczowych i ich estrów, to lotne związki często występujące w żywności. Estry kwasów tłuszczowych o różnej długości łańcucha, w połączeniu z di- i trisacharydami nazwano noniozydami E-H.

Z korzeni Morinda citrifolia L. izolowano antrachinony, ale producent deklaruje, że genotoksycznych antrachinonów nie ma w soku owocowym (poniżej limitu detekcji < 10 μg/kg). Jednak w 2005 r. w owocach noni znaleziono[6] 2-metoksy-1,3,6-trihydroksy antrachinon (o działaniu silniejszym niż sulforafan), 5,15-O-dimetylomorindol oraz kilka innych znanych antrachinonów.

W owocach noni, a również w nasionach, kwiatach liściach i korzeniach są irydoidy, głównym związkiem jest kwas deacetyloasperulozydowy (DAA, 14-43 mg/g) i asperulozydowy (AA, 0,7-8,9 mg/g). Można je uznać za biomarkery i użyć do potwierdzania autentyczności produktów z noni.

Nie została dobrze poznana frakcja polisacharydów o dużej masie cząsteczkowej, to głównie związki pektynowe, o różnych połączeniach glikozydowych[7]: homo-galakturonan, ramnogalakturonan, arabinian, arabinogalaktan. Znaleziono też oligosacharydy podobne do inuliny.

Badania biologiczne

Wg. opowieści z Polinezji, noni od setek lat używano do leczenia ran, skaleczeń, ale materiałem opatrunkowym były raczej liście. W 2010 r. sok ze świeżych liści i ekstrakty przetestowano na myszach[8]; okazało się, że znacząco przyspieszają proces gojenia się ran, a mechanizm biochemiczny prawdopodobnie polega na wiązaniu aktywnych substancji z receptorami PDGF i A(2A). Sok z liści używany na skórę chroni przed oparzeniami i uszkodzeniem przez UV-B. Ekstrakt z nasion ma właściwości antyoksydacyjne (kwercetyna, amerykanina A), a w badaniach in vitro hamował elastazę i tyrozynazę. Ekstrakt z owoców wpływał stymulująco na syntezę kolagenu-I w hodowli ludzkich fibroblastów, a bioaktywnym składnikiem okazał się 1,4-dihydroksy-2-metoksy-7-metyloantrachinon. W badaniach na bezwłosych myszach zwiększał zawartość pro-kolagenu w skórze – uznano go za potencjalny środek przeciwko zmarszczkom[9].

Sok z owoców noni ma związki polifenolowe o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym[10]. Są to związki należące do grupy kumaryn, flawonoidów, kwasy fenolowe oraz irydoidy. Pokazano, że likwidują wolne rodniki, zmniejszają stan zapalny łapy szczura hamując aktywność cyklooksygenaz (COX-1 i COX-2), a także hamują produkcję NO i pro-zapalnych prostaglandyn E(2), PGE(2).

Sugerowano, że picie soku wspomaga naturalną odporność organizmu. Immunostymulujące właściwości ma frakcja polisacharydów z owoców. Stymuluje wydzielanie TNF-alfa, interleukiny-1beta, IL-10, IL-12, interferonu-gamma (IFN-gamma) w komórkach. Immunomodulujące działanie koncentratu soku pokazano na myszach[11]. Zwiększona produkcja INF-gamma prawdopodobnie wynika z działania na receptor kanabinoidowy CB2.

Interesującym związkiem o działaniu immunomodulującym jest skopoletyna (6-metoksy-7-hydroksykumaryna), ma działanie zarówno cytotoksyczne jak i cytostatyczne, w zależności od dawki i czasu działania. Wpływa na TNF-alfa, interleukiny (IL-6, IL-8), kinazę-C. Można ją uznać za potencjalny związek o działaniu przeciwnowotworowym[12], którego mechanizm działania powinien być dokładnie przebadany.

 

Sok z noni w Unii Europejskiej

Do soku noni dodaje się soki z innych owoców, aby poprawić smak (często z winogron, borówki amerykańskiej) i substancje zapachowe. Mieszanina soków (80-90% Morinda citrifolia) jest rekomendowana w niewielkich ilościach (jako aperitif); porcja 30 mL/dziennie nie ma efektu farmakologicznego, ani nie powinna zaszkodzić. Naukowy Komitet EFSA miał trudności w zdefiniowaniu roli soku z noni w europejskiej diecie. Po pierwsze, polecana dawka jest bardzo mała, w stosunku do spożycia innych soków owocowych. Drugim problemem była intensywna promocja w Internecie jego właściwości „leczących raka”. W opinii Komitetu, dostarczone dane i dostępne informacje nie pozwalają na stwierdzenie, że sok z noni daje specjalne korzyści zdrowotne, większe niż inne soki owocowe. Decyzja Komisji Europejskiej o zaakceptowaniu soku [13]  zapadła w 2003 r. Sok z owoców Morinda citrifolia L., może być obecny na rynku UE jako nowa żywność, może być użyty jako składnik pasteryzowanych soków owocowych.

Sok jest promowany i sprzedawany w USA i Kanadzie od lat 90-tych, ale 70% kupujących sok wypija go więcej, ponad 100 ml dziennie (ok. 4 litryw miesiącu). Warto zauważyć, że na wyspach Polinezji sok nie był spożywany w tak dużych ilościach, jak to obecnie robią niektórzy konsumenci. Stąd pilna konieczność zbadania bezpieczeństwa jego spożycia, zwłaszcza wobec pojawiających się doniesień o toksyczności soku dla wątroby. Jest prawdopodobne, że dysfunkcje wątroby powoduje obecność antrachinonów. Badania ostrej i przewlekłej toksyczności oraz testy hepatotoksyczności wykonane na komórkach ludzkiej wątroby oraz na szczurach pokazały[14], że sok nie powinien szkodzić. Nie obserwowano szkodliwych efektów (NOAEL) podawania puree z owoców w ilości odpowiadającej 90 ml soku/kg wagi ciała. Nie było efektów genotoksycznych przy podawaniu ekstraktu soku ciężarnym samicom szczurów w dawce odpowiadającej100 g soku /kg.

Sok z noni stosowany zgodnie z zaleceniami, może być składnikiem urozmaicającym dietę. W piśmiennictwie naukowym pojawia się coraz więcej badań in vitro oraz in vivo dla składników soku. Na pewno warto wykonać badania kliniczne, sprawdzając możliwości wspomagania terapii przeciwnowotworowej oraz odmładzającego działania na skórę.
BIBLIOGRAFIA


[1] Johansen R. [The health food product Noni - does marketing harmonize with the current status of research?]. Tidsskr Nor Laegeforen. 2008, 13; 128(6):694-7.

[2] Konno K, Hirayama C, Nakamura M, i inni, Papain protects papaya trees from herbivorous insects: role of cysteine proteases in latex. Plant J. 2004; 37(3):370-8.

[3] HeinickeRM. The xeronine system.South Orem,UT: Direct Source Publishing, 2001.

[4] Heinicke RM, Complementary enzyme actions in the clotting of milk. Science. 1953; 118 (3077): 753-4; Hunter RG, Henry GW, Civin WH, Heinicke RM, The action of papain and bromelain on the uterus. Part IV. The effects of papain and bromelain on the internal os and uterine cornua. Am J Obstet Gynecol. 1960;79:428-31.

[5] Sawano Y, Hatano K, Miyakawa T, Tanokura M, Absolute Side-chain Structure at Position 13 Is Required for the Inhibitory Activity of Bromein. J Biol Chem. 2008; 283(52):36338-43

[6] Pawlus AD, Su BN, Keller WJ, Kinghorn AD. An anthraquinone with potent quinone reductase-inducing activity and other constituents of the fruits of Morinda citrifolia (noni). J Nat Prod. 2005; 68(12):1720-2; Kamiya K, Tanaka Y, Endang H i inni, New anthraquinone and iridoid from the fruits of Morinda citrifolia. Chem Pharm Bull (Tokyo). 2005; 53(12):1597-9.

[7] BuiAK, Bacic A, Pettolino F, Polysaccharide composition of the fruit juice of Morinda citrifolia (Noni). Phytochemistry. 2006; 67(12):1271-5.

[8] Palu A, Su C, Zhou BN, West B, Jensen J, Wound healing effects of noni (Morinda citrifolia L.) leaves: a mechanism involving its PDGF/A2A receptor ligand binding and promotion of wound closure. Phytother Res. 2010; 24(10):1437-41

[9] Kim SW, Jo BK, Jeong JH, i inni, Induction of extracellular matrix synthesis in normal human fibroblasts by anthraquinone isolated from Morinda citrifolia (Noni) fruit. J Med Food. 2005; 8(4):552-5.

[10] Dussossoy E, Brat P, Bony E,i inni, Characterization, anti-oxidative and anti-inflammatory effects of Costa Rican noni juice (Morinda citrifolia L.). J Ethnopharmacol. 2011; 7; 133(1): 108-15.

[11] PaluAK, Kim AH,West BJ, i inni, The effects of Morinda citrifolia L. (noni) on the immune system: its molecular mechanisms of action. J Ethnopharmacol. 2008; 15(3):502-6.

[12] Manuele MG, Ferraro G, Barreiro Arcos ML, i inni, Comparative immunomodulatory effect of scopoletin on tumoral and normal lymphocytes. Life Sci. 2006; 79(21):2043-8.

[13] 2003/426/EC: Commission Decision of 5 June 2003 authorising the placing on the market of „noni juice” (juice of the fruit of Morinda citrifolia L.) as a novel food ingredient under Regulation (EC) No 258/97 of the European Parliament and of the Council (notified under document number C(2003) 1789)

[14] West BJ, Jensen CJ, Westendorf J i inni. A safety review of noni fruit juice. J Food Sci 2006; 71: R100-R106; West BJ, Su CX, Jensen CJ, Hepatotoxicity and subchronic toxicity tests of Morinda citrifolia (noni) fruit. J Toxicol Sci. 2009; 34(5):581-5.

 

Poleć w swojej społeczności!