Start » Artykuły naukowe, Kuchnia naukowa, Rośliny z daleka, Styl życia, Zioła i fitoterapia

Optymistycznie o kawie

25 listopada 2009

ziarna kawy

Kawa jest popularna na całym świecie. Warto przyjrzeć się chemii kawy, bo w tym ciemnym napoju jest dość złożona mieszanina związków. Filiżanka kawy zawiera 80-100 mg kofeiny i to głównie za efekty jej działania cenimy kawę! Kofeina pobudza korę mózgową, zwiększa sprawność myślenia, znosi zmęczenie psychiczne i fizyczne, przyspiesza przemianę  materii. Ale czy kawa nie szkodzi?

Od dawna wiadomo, że kawa ma związki wpływające na podniesienie ciśnienia krwi oraz poziomu cholesterolu; niekorzystnie działają diterpeny obecne zwłaszcza w niefiltrowanej kawie. W czasie palenia ziaren kawy powstają melanoidyny odpowiedzialne za brązowienie oraz heterocykliczne aminy i inne związki o działaniu mutagennym. Jednak nie znaleziono korelacji pomiędzy spożytą porcją kawy a kancerogennością. Przed szkodliwym wpływem prawdopodobnie chronią różnego rodzaju polifenole, w tym kwas chlorogenowy, kawowy i flawonoidy obecne w naparze. W sporze: szkodzi czy pomaga, przybyło ostatnio argumentów po stronie korzyści, lepiej poznano bowiem polifenolowe przeciwutleniacze obecne w ziarnach kawy i ich rolę w organizmie.

Przyjemny zapach nadają kawie olejki aromatyczne, ale ważniejsze są związki zawarte w wypijanej filiżance napoju, wśród nich dominuje kofeina. Kofeina wchłania się szybko i całkowicie z przewodu pokarmowego, a maksymalne stężenie we krwi występuje po 1 godzinie. Pobudza ośrodkowy układ nerwowy oraz ośrodki wegetatywne, uczula receptory dopaminy. Następuje zmniejszenie senności i poprawa koncentracji. Kofeina poprawiała transmisję na szlakach pomiędzy peryferyjnymi i centralnymi ośrodkami w mózgu. Pokazano to rejestrując aktywność mózgu przy pomocy systemu elektrod po podaniu mężczyznom ok. 300 mg kofeiny.

Odpowiednikiem dawki 500 mg u ludzi jest ok. 1.5 mg dla myszy. Taką ilość kofeiny podawano myszom codziennie stwierdzając poprawę zdolności uczenia się, zapamiętywania i rozpoznawania obiektów. Wszystkie tego typu testy wypadały znacznie lepiej w grupie otrzymującej kofeinę niż w kontrolnej. Interesujące, że po długoterminowym podawaniu kofeiny w mózgu starych myszy niższy był poziom beta-amyloidu. Pokazuje to, że umiarkowana porcja kofeiny może zmniejszyć ryzyko choroby Alzheimera lub opóźnić jej rozwój [1].

Duża konsumpcja kawy wpływa na podniesienie ciśnienia krwi, ale wzrasta też poziom homocysteiny. Nie są to objawy korzystne, zwłaszcza dla osób z zaawansowaną miażdżycą. Badania na bardzo dużych populacjach ludzi nie potwierdziły jednak, aby spożycie kawy było związane ze zwiększonym ryzykiem chorób układu krążenia. Wpływ długoletniego picia kawy na ryzyko rozwoju chorób układu krążenia badano w USA w latach 1980-2000 u 44 005 mężczyzn i 84 488 kobiet. Wzięto pod uwagę takie czynniki jak wiek, palenie papierosów oraz ilość wypijanych codziennie filiżanek w przedziałach: 1, 1-4 oraz 5-7. Analiza wszystkich danych pokazała wyraźnie, że konsumpcja kawy nie zwiększa ryzyka chorób układu krążenia.

Dla osób dorosłych wypijających 3-4 filiżanki dziennie z 300-400 mg kofeiny, ryzyko dla zdrowia jest minimalne. Ostrożne powinny być osoby z dużym nadciśnieniem, kobiety w ciąży oraz osoby w starszym wieku, chodzi głównie o niekorzystny wpływ dużych dawek kofeiny.

Stymulujące działanie kofeiny na układ nerwowy, co oczywiste, cenią naukowcy, studenci czy kierowcy jeżdżący na długich trasach. Kofeina pozwala też przedłużyć czas intensywnego wysiłku fizycznego. Mogą z niej korzystać osoby odchudzające się oraz sportowcy, bowiem poprawia wydolność organizmu. Mechanizm działania polega na stymulowaniu lipolizy, czyli rozkładu tłuszczów, a podczas ćwiczeń następuje zużycie zapasów glikogenu w tkance tłuszczowej. Wpływ kofeiny na wydajność ćwiczeń fizycznych zbadano na szczurach oraz na sportowcach podając kofeinę na godzinę przed intensywnym wysiłkiem. Okazało się, że poziom wolnych kwasów tłuszczowych we krwi wzrósł po podaniu kofeiny zarówno u zwierząt laboratoryjnych jak i u ludzi, w porównaniu z odpowiednią grupą kontrolną [2].

Jaki jest wpływ długotrwałego picia kawy na zdrowie społeczeństwa? Warto to wiedzieć, dużo ludzi pije przecież kawę przez całe życie. W latach 1980-1998 w USA przeprowadzono badania [3] z udziałem 88 259 kobiet (pielęgniarek w wieku 26-46 lat) oraz 41 934 mężczyzn, aby sprawdzić czy codzienne picie kawy ma wpływ na ich zdrowie. Okazało się, że umiarkowana konsumpcja kawy obniża ryzyko zachorowania na cukrzycę typu II, zarówno u kobiet jak i mężczyzn [4]. Na ten efekt mają wpływ inne składniki niż kofeina, ponieważ występuje on zarówno w populacji, która piła kawę z kofeiną jak i bezkofeinową. Tym aktywnym składnikiem jest kwas chlorogenowy! Jest dominującym związkiem polifenolowym w kawie, osoby pijące kilka filiżanek kawy dziennie konsumują nawet do 1 g tego kwasu dziennie [5]. W przewodzie pokarmowym kwas chlorogenowy ulega hydrolizie, powstaje z niego kwas kawowy i chinowy. Zarówno kwas chlorogenowy jak i kawowy to związki typu polifenoli, oba są efektywnymi przeciwutleniaczami [6,7], co pokazano w różnych testach laboratoryjnych, ale działają tak też w organizmie. Nawet jedna 200 ml filiżanka kawy zmienia oksydacyjno-redukcyjną homeostazę surowicy krwi, rośnie jej pojemność przeciwutleniająca i możliwości zwalczania wolnych rodników. Efekty te mogą być wykorzystane w profilaktyce miażdżycy i jej skutków w postaci chorób serca. Jednak równie ważny okazuje się wpływ kwasu chlorogenowego na metabolizm cukrów i tłuszczu w organizmie!

Wiadomo, że niektóre związki polifenolowe wpływają na absorpcję glukozy w jelicie cienkim. Nowe badania nad mechanizmem działania kwasu chlorogenowego pokazują, że w jego obecności absorpcja glukozy następuje w dalszych, bardziej odległych częściach przewodu pokarmowego [8]. Jest to prawdopodobne wyjaśnienie, dlaczego picie kawy zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę. Ekstrakt z ziaren zielonej kawy, kwas chlorogenowy i kofeina podawane szczurom zmniejszały absorpcję triglicerydów w wątrobie i przyspieszały metabolizm tłuszczów [9], szczury mniej przybrały na wadze niż grupa kontrolna.

Kofeina i kwas chlorogenowy to dwa ważne składniki, których obecność w kawie może wspomagać odchudzanie. Firmy farmaceutyczne zareagowały na doniesienia naukowców wypuszczając na rynek preparaty typu suplementów diety, np. ekstrakty z zielonych (niepalonych) ziaren kawy z dużą zawartością kwasu chlorogenowego. Każdej diecie odchudzającej musi towarzyszyć dużo ruchu i zmniejszenie kaloryczności posiłków, ale suplementy z ekstraktem kawy czy zielonej herbaty mogą mieć dodatkowo korzystny wpływ na tak pożądaną utratę paru centymetrów w obwodzie.

Pozytywny wpływ kawy na zdrowie powoduje, że można by ją uznać za żywność funkcjonalną [10]. Czy kawa spełnia te kryteria? Znane są jej możliwości zwiększenia wydajności pracy umysłowej i poprawy samopoczucia. Może mieć wpływ na zmniejszenie ryzyka Alzheimera, ryzyka zawału serca i cukrzycy typu II oraz utrzymanie prawidłowej wagi. Mechanizmy biochemiczne działania jej składników są teraz intensywnie badane. Zanim zapadnie decyzja, czy jest to naprawdę żywność korzystna dla zdrowia – możemy z czystym sumieniem i całkiem spokojnie wypić trzecią filiżankę kawy.

BIBLIOGRAFIA

  1. Arendash GW, Schleif W, Rezai-Zadeh K, i inni, Caffeine protects Alzheimer’s mice against cognitive impairment and reduces brain beta-amyloid production. Neuroscience. 2006 Aug 25;
  2. Ryu S, Choi SK, Joung SS, Suh H, Cha YS, Lee S, Lim K. Caffeine as a lipolytic food component increases endurance performance in rats and athletes. J Nutr Sci Vitaminol (Tokyo). 2001; 47(2):139-46.
  3. van Dam RM, Willett WC, Manson JE, Hu FB. Coffee, caffeine, and risk of type 2 diabetes: a prospective cohort study in younger and middle-aged U.S. women. Diabetes Care. 2006 Feb;29(2):398-403
  4. Salazar-Martinez E, Willett WC, Ascherio A, Manson JE, Leitzmann MF, Stampfer MJ, Hu FB. Coffee consumption and risk for type 2 diabetes mellitus. Ann Intern Med. 2004 Jan 6;140(1):1-8.
  5. Olthof MR, Hollman PC, Zock PL, Katan MB. Consumption of high doses of chlorogenic acid, present in coffee, or of black tea increases plasma total homocysteine concentrations in humans. Am J Clin Nutr. 2001 Mar;73(3):532-8
  6. Fujioka K, Shibamoto T. Quantitation of volatiles and nonvolatile acids in an extract from coffee beverages: correlation with antioxidant activity. J Agric Food Chem. 2006 Aug 9;54(16):6054-8
  7. Daglia M, Racchi M, Papetti A, Lanni C, Govoni S, Gazzani G. In vitro and ex vivo antihydroxyl radical activity of green and roasted coffee. J Agric Food Chem. 2004 Mar 24;52(6):1700-4
  8. Johnston KL, Clifford MN, Morgan LM. Coffee acutely modifies gastrointestinal hormone secretion and glucose tolerance in humans: glycemic effects of chlorogenic acid and caffeine. Am J Clin Nutr. 2003 Oct;78(4):728-33
  9. Hiroshi Shimoda, Emi Seki, and Michio Aitani, Inhibitory effect of green coffee bean extract on fat accumulation and body weight gain in mice, BMC Complement Altern Med. 2006; 6: 9. Published online 2006 March 17
  10. Dorea JG, da Costa TH, Is coffee a functional food? Br J Nutr. 2005 Jun;93(6):773-82
Poleć w swojej społeczności!