Start » Artykuł tygodnia, Artykuły naukowe, Kuchnia naukowa, Samoleczenie

Pelargonia afrykańska, czyli umckaloabo w Europie

11 stycznia 2016

pelargoniumPelargonia afrykańska (Pelargonium sidoides) to odmiana znanych w Europie pelargonii ozdobnych, które kwitną na naszych balkonach. W południowej Afryce, wywarem z korzeni „umckaloabo” uzdrowiciele leczyli m.in. biegunki, dezynterię i kaszel. Obecnie pelargonie są uprawiane, a z kłączy i korzeni otrzymuje się ekstrakt, który w krajach UE ma status tradycyjnego leku roślinnego. Może być stosowany w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych, w tym w zapaleniu oskrzeli, migdałków, nosa i zatok, a również przy przeziębieniach. Skuteczność oraz bezpieczeństwo stosowania ekstraktu zostały potwierdzone w badaniach klinicznych z udziałem ponad 13 tysięcy pacjentów, z czego ponad 30% stanowiły dzieci. Mechanizm działania biologicznego jest intensywnie badany. Wiadomo, że związki czynne obecne w ekstrakcie działają przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo. Interesujące, że pod wpływem ekstraktu system immunologiczny reaguje szybciej i efektywniej. Pelargonie: zdobią i leczą!

Historia rośliny

Pelargonium sidoides DC. (Geraniaceae) to roślina z Południowej Afryki, stosowana w tamtejszej medycynie ludowej w chorobach układu pokarmowego i oddechowego [ ]. Pierwsze wzmianki o niej pojawiały się już w XVII i XVIII wieku (van der Stel, 1685; Thunberg, 1773). Wiadomo, że plemiona Zulu, Swazi, Xhosa w Transkei stosowały pelargonię przeciw biegunkom, nawet u niemowląt i małych dzieci. Jedną z odmian pelargonii nazwano Pelargonium antidysentericum, ze względu na jej lecznicze działanie. Wyciągiem z czerwonych korzeni Pelargonium sidoides, leczono przeziębienia, w języku Zulu „umckaloabo” oznacza ostry kaszel.

Na przełomie XIX i XX wieku, młody Anglik Charles H. Stevens został wysłany do Południowej Afryki w nadziei, że suchy klimat pomoże mu zwalczyć gruźlicę. Został wyleczony z tej choroby przez miejscowego uzdrowiciela przy pomocy korzeni pelargonii.  Stevens zaczął sprzedawać umckaloabo w Europie jako naturalne lekarstwo na gruźlicę, która była wówczas chorobą śmiertelną. Nie spotkał się z uznaniem oficjalnej medycyny angielskiej, ale w latach 20-tych ekstrakt z pelargonii zaczęły stosować przeciwgruźlicze kliniki w Szwajcarii. Znaczenie surowców roślinnych zmalało po wynalezieniu syntetycznych leków przeciwko gruźlicy oraz antybiotyków. Jednak pelargonią afrykańską nadal interesowały się firmy niemieckie. W latach 70-tych XX w. ukazały się publikacje S. Bladt i wsp. z Uniwersytetu w Monachium, w których po raz pierwszy zidentyfikowano bioaktywne składniki korzeni. Opracowano etanolowy ekstrakt z korzeni i kłączy pelargonii  (EPs 7630, który firma Dr Willmar Schwabe Pharmaceuticals z Karlsruhe  zarejestrowała w 2005 r jako lek roślinny. Pokazanie skuteczności ekstraktu przy infekcjach górnych dróg oddechowych spowodowało szybki wzrost popytu na surowiec, rozpoczęto więc uprawę tej rośliny. W Niemczech wartość sprzedaży leku w 2006 r osiągnęła 80 mln Euro.

Fitochemia surowca

Pelargonia P. sidoides ma ciemnoczerwono – purpurowe kwiaty i charakterystyczne czerwone korzenie i kłącza. Optymalną ilość bioaktywnych związków otrzymuje się z trzyletnich korzeni. Obecnie pelargonię uprawia się na plantacjach w Afryce Południowej, a wyspecjalizowane farmy stosują ekologiczne metody uprawy.

Analizy chemiczne wykonane w latach 90-tych pozwoliły scharakteryzować 65 związków zawartych w ekstrakcie z korzenia pelargonii. Są to przede wszystkim kumaryny (m.in. umckalina i skopoletyna), kwasy fenolowe (kwas galusowy i jego ester metylowy) i oligomeryczne proantocyjanidyny (zbudowane z katechiny i epikatechiny).

Ekstrakt EPs 7630, który jest lekiem, ale też składnikiem wielu złożonych preparatów roślinnych, w tym suplementów diety, zawiera głównie związki polifenolowe (40%), w tym katechinę i galokatechinę, 10% białka, 12% cukrów, składniki mineralne (12%), oraz niewielkie ilości (2%) umckaliny i pochodnych 7-hydroksykumaryny.

Aktywność biologiczna 

Tradycyjny lek afrykańskiej medycyny został przebadany w europejskich laboratoriach. Potwierdzono, że ekstrakt z korzenia pelargonii ma działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne. Blokuje namnażanie wirusów zarówno w początkowej fazie infekcji, jak i po przeniknięciu patogenu do wnętrza komórki, powstrzymując rozwój choroby. Badania dowiodły także, że zarówno ekstrakt, jak i wyizolowane związki (głównie kumaryny i kwas galusowy) wykazują umiarkowane działanie bakteriobójcze przeciwko szczepom bakterii odpowiedzialnych za zakażenia górnych dróg oddechowych. Wśród testowanych patogenów były bakterie gram-dodatnie: oraz bakterie gram-ujemne. Substancje bioaktywne obecne w ekstrakcie zapobiegały przyczepianiu się (adhezji) bakterii do komórek nabłonka, przez co uniemożliwiały kolonizację dróg oddechowych i rozwój zakażenia. Za efekt ten odpowiedzialne są prawdopodobnie związki z grupy proantocyjanidyn.  Ekstrakt wpływa też na mechanizm śluzowo-rzęskowy w drogach oddechowych. Zwiększając częstość ruchu rzęsek, ułatwia wydalanie szkodliwych drobnoustrojów. Ekstrakt EPs® 7630 okazał się więc skuteczny przeciwko różnym patogenom wywołującym infekcje górnych dróg oddechowych. Badanie jego działania na poziomie molekularnym ujawniło kilka współistniejących mechanizmów.

Ekstrakt z korzenia P. sidoides wpływa na układ odpornościowy. Stymuluje makrofagi do procesu fagocytozy, przez co zainfekowane komórki zostają szybko unieszkodliwione.  Pokazano, że związki obecne w ekstrakcie wzmagają uwalnianie peptydów o działaniu przeciwbakteryjnym (defensyn) . System immunologiczny reaguje szybciej i efektywniej pod wpływem ekstraktu niż w nieobecności tego roślinnego preparatu.

Bezpieczeństwo

Pelargonia afrykańska P. sidoides to jedna z najlepiej przebadanych roślin. Frzeprowadzono liczne badania na komórkach oraz przedkliniczne badania ekstraktów na zwierzętach doświadczalnych  (króliki, szczury). Dotyczyły one różnych rodzajów toksyczności (podostrej, ostrej, chronicznej), teratogenności, genotoksyczności, hepatotoksyczności i działania alergizującego. Badania nie wykazały szkodliwego działania ekstraktów z korzenia pelargonii.

Pelargonium sinoides jest na liście roślin zawierających substancje toksyczne lub psychotropowe przygotowanej przez EFSA , ale zastrzeżenia dotyczą liści pelargonii, a nie jej korzeni. W liściach jest olejek eteryczny zawierający m.in. metyloeugenol 4.3% , który może działać alergizująco. Pochodne 7-hydroksykumaryn kumarynowe obecne w ekstrakcie nie mają działania antykoagulacyjnego, nie dają więc interakcji z warfaryną itp. związkami. Nie są też hepatotoksyczne.

Skuteczność oraz bezpieczeństwo stosowania ekstraktu z korzenia zostały potwierdzone w badaniach klinicznych z udziałem ponad 13 tysięcy pacjentów, z czego ponad 30% stanowiły dzieci. Badania pokazały, że jest skuteczny w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych. Stosowanie ekstraktu jest bezpieczne, odnotowane działania niepożądane mają charakter łagodny (wysypka skórna, objawy ze strony przewodu pokarmowego) i występują sporadycznie.

Ustalono górną dopuszczalną dawkę (wartość NOEL) jako więcej niż 750 mg/kg masy ciała, co wynika z badań toksykologicznych na zwierzętach.  Dzienne spożycie 60 mg (3×30 kropli) ekstraktu to ekwiwalent 1 mg/kg dla ważącej 60 kg osoby dorosłej. Faktor bezpieczeństwa wynosi więc ponad 100. Ekstrakt nie jest zalecany dla kobiet w ciąży i karmiących, gdyż nie wykonano odpowiednich badań klinicznych na tej grupie. Monografia EMA/HMPC nie poleca stosowania ekstraktu do leczenia dzieci poniżej 6 roku życia, ze względu na niewystarczającą ilość odpowiednich jakościowo badań klinicznych.

Badania kliniczne

Pierwsza meta-analiza badań klinicznych została opublikowana przez Cochrane Review w 2008 roku [ ]. Aktualny stan badań klinicznych podsumowano w publikacji Cochrane z 2013 roku [ ]. Wyniki badań pokazują, że ekstrakt Pelargonium sidoides może być skuteczny w przypadku zapalenia oskrzeli [ ], zarówno u dorosłych jak i u dzieci [ ], stanów zapalnych nosa i gardła [  ] oraz zwykłego przeziębienia [ ].

Zapalenie oskrzeli jest zazwyczaj leczone z użyciem antybiotyków, ale alternatywą może być roślinny preparat z korzeni pelargonii (EPs 7630). Badania jego skuteczności przeprowadzono w 440 przychodniach w Niemczech . Zastosowano go u 2099 pacjentów w wieku 0-93 lat. Podawano im ekstrakt przez 14 dni w dawkach odpowiednich do wieku notując wyniki obserwacji wg. specjalnej skali (Bronchitis Severity Score, BSS). W trakcie leczenia BBS pacjentów zmniejszył się od 7,1+/-2,9 punktów do 1,0+/-1,9 punktów w czasie ostatniej wizyty. Analiza podgrupy dziecięcej pokazała zmniejszenie BBS od 6,3+/-2,8 punktów do 0,9+/-1,8.  Analiza wyników dla najmłodszych dzieci, w wieku poniżej 3 lat była równie optymistyczna: BBS zmniejszył się  z 5,2+/-2,5 do 1,2+/-2,1 punktów. Efekty niepożądane obserwowano u 1,2% pacjentów. Autorzy wnioskują, że EPs 7630 to dobrze tolerowany preparat, który można zastosować we wszystkich grupach wiekowych: u dorosłych, u dzieci oraz u niemowlaków, jeśli nie ma wskazań do leczenia antybiotykami.

Badano  400 dzieci w wieku 6-18 lat z ostrym zapaleniem oskrzeli. Pacjentów podzielono na grupy dostające 30 lub 90 mg ekstraktu EPs 7630 lub  placebo, postępy leczenia monitorowano przez 7 dni notując nasilenie objawów (BBS). Wartości te zmniejszały się, co świadczyło, że terapia była skuteczniejsza niż placebo.

Interesujące było sprawdzenie, czy ekstrakt z korzeni pelargonii spowoduje poprawę stanu chorych dzieci, u których ataki astmy komplikują przebieg infekcji górnych dróg oddechowych . Do badania zakwalifikowano 61 dzieci z astmą w wieku 1-14 lat. Grupie 30 dzieci podawano przez 5 dni ekstrakt z pelargonii w kroplach. Reszta uczestników otrzymywała placebo. Grupa dzieci otrzymująca ekstrakt podczas leczenia infekcji miała mniejszą częstotliwość ataków kaszlu i ataków asmatycznych, mniejszą gorączkę i mniej wydzieliny z nosa.

Przejściowa hypogammaglobulinemia dziecięca (THI) jest zjawiskiem fizjologicznym, normalnie obserwowanym między 3 a 6 miesiącem życia. W okresie upośledzonej obrony organizmu przez system immunologiczny, dzieci często zapadają na infekcje górnych dróg oddechowych. W randominizowanym badaniu pilotującym  uczestniczyło 28 małych pacjentów ze zdiagnozowanym THI. Połowie podawano  ekstrakt z korzeni pelargonii przez 1 tydzień, reszta dostała placebo. Wykonano kompletne badania krwi, m.in. mierząc czas protrombinowy, poziom aminotransferaz, bilirubiny. Matki wypełniały specjalny kwestionariusz dotyczący postępów leczenia, a widocznym objawem pozytywnym była poprawa apetytu. Potrzebne jest jednak badanie na większej grupie dzieci.

Rekomendowane dawki ekstraktu

Monografię unijną EMA/HMPC o pelargonii opublikowano  w finalnej postaci w listopadzie 2012 r. Dopuszczono do stosowania jako lek roślinny ekstrakt etanolowy płynny oraz ekstrakt suchy. Oba otrzymuje się przez ekstrakcję korzeni 11% etanolem.

Pacjent

Dawkowanie

Dzieci powyżej 12 lat, dorośli i seniorzy Ekstrakt płynny: 1,2 ml, 3 razy dziennie.Suchy ekstraktt: 20 mg, 3 razy dziennie
Dzieci w wieku 6-12 lat Ekstrakt płynny: 0,8 ml, 3 razy dziennie.Ekstrakt suchy: 20 mg, 2 razy dziennie
Dzieci poniżej 6 lat Nie podano zaleceń z uwagi na niewystarczającą ilość badań klinicznych

 

Status preparatów z korzeni pelargonii

Płynny ekstrakt z korzeni Pelargonium sidoides roots ma w Niemczech status tradycyjnego roślinnego leku, ze względu na długą tradycję stosowania w Europie. Różne ekstrakty w postaci stałej lub płynnej są sprzedawane w Ameryce Północnej, w Meksyku i wielu krajach europejskich jako ziołowe (botaniczne) suplementy diety. W związku z tym, nie można dla nich podawać wskazań zdrowotnych, bowiem nie są one zaakceptowane przez EFSA, podobnie jak dla wielu „botanicznych” suplementów. Tradycyjne zastosowania umckaloabo w medycynie afrykańskiej to leczenie i zapobieganie biegunkom oraz chorobom górnych dróg oddechowych.

Współczesne badania sugerują przydatność ekstraktu z korzenia pelargonii dla poprawy funkcjonowania układu odporności u osób w różnym wieku, od niemowląt do seniorów.

Piśmiennictwo

[1] Bladt S, Wagner H. From Zulu medicine to the European phytomedicine Umckaloabo®. Phytomedicine. 2007; 14(suppl 1):2-4.

[2] Kolodziej, Herbert. Antimicrobial, antiviral and immunomodulatory activity studies of Pelargonium Sidoides (EPs® 7630) in the context of health promotion.” Pharmaceuticals 4.10 (2011): 1295–1314.

[3] Compendium EFSA, Technical Report (2009) 281.

[4] Timmer A, Günther J, Rücker G, Motschall E, Antes G, Kern WV. Pelargonium sidoides extract for acute respiratory infections (Review). Cochrane Database Syst Rev. 2008; 3: CD006323

[5] Timmer, A; Günther, J; Motschall, E; Rücker, G; Antes, G; Kern, WV (22 October 2013). „Pelargonium sidoides extract for treating acute respiratory tract infections.” The Cochrane database of systematic reviews 10: CD006323

[6] Matthys H, Heger M. Treatment of acute bronchitis with a liquid herbal drug preparation from Pelargonium sidoides (EPs 7630): a randomized, double- blind, placebo-controlled, multicenter study. Current Med Res Opinion. 2007; 23:323–31.

[7] Matthys H, Kamin W, Funk P, Heger M. Pelargonium sidoides preparation (EPs 7630) in the treatment of acute bronchitis in adults and children. Phytomedicine. 2007;14:69-73.

[8] Bachert C, Schapowal A, Funk P, Kieser M. Treatment of acute rhinosinusitis with the preparation from Pelargonium siodoides EPs® 7630: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Rhinology. 2009; 47:51-58.

[9] Lizogub VG, Riley DS, Heger M. Efficacy of a Pelargonium sidoides preparation in patients with the common cold: A randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Explore. 2007; 3:573-584.

[10] Matthys H, Kamin W, Funk P, Heger M. Pelargonium sidoides preparation (EPs 7630) in the treatment of acute bronchitis in adults and children. Phytomedicine. 2007;14: 69-73.

[11] Kamin W, Maydannik VG, Malek FA, Kieser M. Efficacy and tolerability of EPs 7630 in patients (aged 6-18 years old) with acute bronchitis. Acta Paediatr. 2010; 99(4):537-543.

[12] Can the Pelargonium sidoides root extract EPs® 7630 prevent asthma attacks during viral infections of the upper respiratory tract in children? Tahan F, Yaman M. Phytomedicine : International Journal of Phytotherapy and Phytopharmacology 2013, 20(2):148-150.

[13] The efficacy of Pelargonium sidoides in the treatment of upper respiratory tract infections in children with transient hypogammaglobulinemia of infancy. Patiroglu T, Tunc A, Eke Gungor H, Unal E Phytomedicine: International Journal of Phytotherapy and Phytopharmacology. 2012, 19(11):958-961.

[14] Community herbal monograph  on Pelargonium sidoides DC and/or Pelargonium reniforme Curt., radix EMA/HMPC/560961/2010.

Poleć w swojej społeczności!