Start » Rośliny z daleka, Styl życia, Suplementy dla sportowców

Peruwiańska maca

22 stycznia 2013

Peruwiańczycy jedzą makę od co najmniej 5000 lat, od 1300–2000 lat jest uprawiana. Maka z wyglądu przypomina rzodkiewkę, należy do tej samej rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Zgrubiałe części korzenia (hipokotyl) są kremowe, żółte, różowe, fioletowe lub prawie czarne. Jeśli korzenie pozostawić w ziemi, to po przetrwaniu pory suchej, po ok. 5 miesiącach roślina wydaje drobne nasiona (w 1 g jest 1600 sztuk).  Z 1 hektara plantacji zbiera się ok. 15 ton świeżej maki, co daje ok. 5 ton wysuszonej. W handlu jest najczęściej w postaci wysuszonej, bo można ją wtedy długo przechowywać. Zmielona na mąkę lub przetworzona (pozbawiona błonnika) jest dodatkiem do potraw, jest sprzedawana jako odżywka i suplement diety. Dawka polecana jako suplement diety to 1,5-3 g suchego proszku, co odpowiada 10 g świeżej maki.

Mieszkańcy Andów jedzą makę po ugotowaniu, w sezonie letnim w postaci soku, spożywając jej 20-100 g dziennie. Podróżując przez Andy, można spróbować dań z dodatkiem maki w przydrożnych barach. W jednym z miasteczek na płaskowyżu postawiono nawet pomnik różowej maki (patrz zdjęcia). Z lokalnego warzywa maka stała się skarbem eksportowym Peru; w 2001 r jej eksport przyniósł 1,4 mln USD, a w 2010 r już ponad 6 mln USD.

Fitochemia maki. Dostarcza właśnie tych składników, których potrzebuje organizm zmuszany do dużego wysiłku i przetrwania w trudnych warunkach. Zawiera białka, cenne aminokwasy, makro i mikropierwiastki, witaminy (B1, B2, B3, C), sterole (sitosterol, kampesterol, stigmasterol). Zawartość węglowodanów w suchej masie [1] sięga 59%, białka 12-18%, tłuszczy 2%, błonnika 8,5%. W tłuszczach dominują kwasy nienasycone (53%, w tym olejowy, linolenowy). Maka jest bogata w składniki mineralne; w 100 g suchej masy jest 2050 mg potasu, 150 mg wapnia, 16,6 mg żelaza, 16,6 mg cynku, 5,9 mg miedzi. Bioaktywnymi związkami są też makamidy, glukozynolaty i ich pochodne izotiocyjaniany, zawierające siarkę (mogą zmniejszać liczbę przedrakowych zmian w przewodzie pokarmowym). Alkamidy są związkami charakterystycznymi dla maki, można ich użyć do celów standaryzacji surowca (ich zawartość to 0,15-0,84%). Dwa glukozynolaty, synigryna i glukotropaolina, mogą być markerem chemotaksonomicznym, bo występują tylko w mace. Maka zawiera też niewielkie ilości alkaloidu [2], kwasu (1R,3S)-1-metylotetrahydro-beta-karbolino-3-karboksylowego (MCTA). Z tego powodu zgłoszano [3] zastrzeżenia do jej konsumpcji, ale ten sam związek występuje też w popularnych owocach (pomarańcza, grejfrut).

Białko maki zawiera niezbędne aminokwasy o rozgałęzionych łańcuchach (BCAA): leucynę, izoleucynę i walinę, które poleca się sportowcom. L-fenyloalanina, L-alanina L-metionina, L-glutamina, są potrzebne do odbudowy mięśni po treningu. Cennym aminokwasem jest L-arginina (zużywana do produkcji NO), korzystnie wpływa na pracę układu krążenia, wydzielanie hormonów przez przysadkę, ale również na redukcję tkanki tłuszczowej. Ilości poszczególnych aminokwasów podano w mg/g białka: kwas glutaminowy (156.5 mg), arginina (99.4mg), kwas asparginowy (91.7mg), leucyna (91.0mg), fenyloalanina (55.3mg), lizyna (54.3mg), glicyna (68.30mg), alanina (63.1mg), walina (79.3mg), izoleucyna (47.4mg), seryna (50.4mg), treonina (33.1mg), tyrozyna (30.6mg), metionina (28.0mg), hydroksyprolina (26mg), histidyna (21.9mg), prolina (0.5mg).

Skład chemiczny maki pochodzącej z upraw w różnych geograficznych rejonach badano [4] metodą NMR. Widma H-1 NMR poddano analizie chemometrycznej (PCA). Zidentyfikowano 16 metabolitów; ich stężenie zależało głównie od warunków i miejsca uprawy.

Badania in vivo. W zależności od koloru maka ma trochę inne wartości odżywcze i lecznicze [5]. Najczęściej jadane są duże kremowe bulwy, o słodkawym smaku. Czerwona maka stała się popularna po doniesieniach [6], że zmniejsza rozmiar prostaty (u szczurów). W 2006 r trzy różne ekotypy maki przebadano na myszach stosując test wymuszonego pływania [7]. Myszy karmione przez 21 dni paszą z maką radziły sobie znacząco lepiej, co pokazuje przeciwdepresyjne i przeciwstresowe właściwości tego dodatku. Maki używano w celu poprawienia płodności zwierząt w wysokogórskich hodowlach. Ostatnio opublikowane badania [8] sugerują, że działa też jak afrodyzjak u ludzi: poprawia funkcje seksualne mężczyzn [9] i jakość spermy [10]. Korzystnie wpływa na kobiety w okolicach menopauzy, nie tylko dodając energii, ale też zwiększając libido. Amerykańscy lekarze holistycznej medycyny sugerują włączenie maki do diety, zamiast stosowania hormonalnej terapii zastępczej.

W ciągu ostatniej dekady badano jej właściwości, podając ją często razem z innymi surowcami roślinnymi (vilcacora, ostropest). Ekstrakt maki (1,5 g) i ekstrakt z vilcacory (0,3 g) podawano z pozytywnym skutkiem chorym na artretyzm [11], grupa kontrolna dostała siarczan glukozaminy. Badania dużej populacji ludzi z centralnych rejonów Andów systematycznie konsumujących makę pokazały, że mają oni lepszą zdolność adaptacji, niższe ciśnienie krwi, mniejszą masę ciała, korzystniejszy profil lipidów, lepsze wskaźniki funkcji wątroby i nerek niż osoby nie mające jej w diecie.

Maka nie ma statusu „nowej żywności” w Unii Europejskiej gdyż była dostarczana do Europy od dawna. Nie ma też opracowania EFSA na jej temat. Dla konsumentów maki istotne są ew. niekorzystne efekty jej stosowania. W badaniach klinicznych, w których podawano różne dawki obserwowano takie dolegliwości jak: mdłości, reakcje skórne, pocenie się, biegunka,  niepokój czy bezsenność. Poważniejsze problemy zdrowotne obserwowano tylko u pacjentów, którzy razem z nieustaloną ilością maki stosowali jednocześnie duże ilości różnych produktów odchudzających.

Makę można uznać za bezpieczny składnik żywności, potrzebny nie tylko w warunkach wysokogórskich. Może być przydatna ludziom intensywnie żyjącym i ciężko pracującym na całym świecie.

 


[1] Dini A, Migliuolo G, Rastrelli L, Saturnino P, Schettino O. Chemical composition of Lepidium meyenii. Food Chem. 1994;49(4):347–349.

[2] Valentova K, Ulrichova J. Smallanthus sonchifolius and Lepidium meyenii - prospective Andean crops for the prevention of chronic diseases. Biomed Pap Med Fac Univ Palacky Olomouc Czech Repub. 2003; 147(2):119–130.

[3] Piacente S, Carbone V, Plaza A, Zampelli A, Pizza C. Investigation of the tuber constituents of maca (Lepidium meyenii Walp.). J Agric Food Chem. 2002; 50(20):5621–5625.

[4] Zhao J, Avula B, Chan M, et al. Metabolomic differentiation of maca (Lepidium meyenii) accessions cultivated under different conditions using NMR and chemometric analysis. Planta Med. 2012; 78 (1) 90-101.

[5] Clément C, Diaz Grados DA, Avula B, et al. Influence of colour type and previous cultivation on secondary metabolites in hypocotyls and leaves of maca (Lepidium meyenii W.) J. Sci. Food Agric. 2010;90(5):861–869.

[6] Gonzales GF, Miranda S, Nieto J, et al. Red maca (Lepidium meyenii) reduced prostate size in rats. Reprod. Biol.  Endocrinol. 2005;3, article 5

[7] Rubio, J., Caldas, M., Davila, S., Gasco, M., and Gonzales, G. F. Effect of three different cultivars of Lepidium meyenii (Maca) on learning and depression in ovariectomized mice. BMC Complement Altern Med. 2006;6(1):23.

[8] Shin BC, Lee MS, Yang EJ, Lim HS, Ernst E. Maca (L. meyenii) for improving sexual function: a systematic review. BMC Complement Altern. Med. 2010;10, article no. 44

[9] Gonzales GF, Cordova A, Vega K, Chung A, Villena A, Gonez C. Effect of Lepidium meyenii (Maca), a root with aphrodisiac and fertility-enhancing properties, on serum reproductive hormone levels in adult healthy men. J Endocrinol.; 176(1):163–168.

[10] Gonzales GF, Cordova A, Gonzales C, Chung A, Vega K, Villena A. Lepidium meyenii (Maca) improved semen parameters in adult men. Asian J Androl. 2001; 3(4):301–303.

[11] Mehta K, Gala J, Bhasale S, et al. Comparison of glucosamine sulfate and a polyherbal supplement for the relief of osteoarthritis of the knee: a randomized controlled trial. BMC Complement Altern Med. 2007; 7:34.

Poleć w swojej społeczności!