Start » Artykuły naukowe, Rośliny z daleka, Zioła i fitoterapia

Rośliny z daleka Sceletium Tortuosum

4 stycznia 2010

Sceletium tortuosum jest sukulentem z rodziny Mesembryanthemaceae, występującym naturalnie w zachodnich częściach RPA. Kwitnie od maja do listopada. Jej nazwa – sceletium, pochodzi od łacińskiego słowa – sceletus, czyli szkielet, ze względu na charakterystyczne, zlignifikowane unerwienie liści, przypominające szkielet po wysuszeniu [1]. Kwiat przyjmuje zabarwienie od białego, poprzez żółty do jasno-różowego. Inne, zwyczajowe nazwy tej rośliny to: channa lub kanna, a po przefermentowaniu – kauwgoed lub kougoed (co oznacza „coś do żucia”).

Wzmianki o zastosowaniu rośliny przez ludy zamieszkujące tamtejsze tereny pojawiły się w pierwszej połowie XVIII wieku, choć już w XVII wieku badacz van Riebeck (1662) handlował z miejscową ludnością, otrzymując w zamian przefermentowaną roślinę Sceletium tortuosum. Odkrywca Kolben (1738) porównał działanie Sceletium do mandragory, choć należy zwrócić uwagę, iż obecnie jej zastosowanie związane jest raczej z leczeniem schorzeń o charakterze depresyjnym. Tradycyjnie ludy zamieszkujące tereny RPA żują przefermentowaną roślinę w celu złagodzenia uczucia pragnienia i głodu – przypomina to nieco zastosowanie indiańskich używek betelu lub areki (Areca catechu). Drugim możliwym zastosowaniem jest przyjmowanie tabaczki lub palenie przefermentowanej rośliny (proces fermentacji uwydatnia jej działanie psychoaktywne). Miejscowa ludność stosowała Sceletium jako środek dodający siły podczas polowań oraz poprawiający nastrój. [2] W wyższych dawkach ujawnia się jego działanie intoksykujące, skutkujące euforią. Wiąże się to z bezpośrednim działaniem mesembryny na ośrodkowy układ nerwowy. W stężeniach od 10-10 do 10-6 M substancja ta hamuje wychwyt zwrotny niektórych monoamin, przede wszystkim serotoniny, dopaminy oraz noradrenaliny. Pod tym względem przypomina działanie kokainy, jednak w przeciwieństwie do alkaloidu z krzewu kokainowego nie wywiera działania stymulującego na OUN; w wyższych dawkach może ujawnić się działanie depresyjne na OUN, skutkujące obniżeniem nastroju, drażliwością i zmęczeniem.

Pierwszym alkaloidem wyizolowanym z rodzaju Sceletium była mesembryna (Meiring, 1898). Skład chemiczny tej rośliny jest bardziej złożony niż innych z rodziny Mesembryanthemaceae. Występują tu przede wszystkim alkaloidy [3] pochodne mesembranu: mesembryna, mesembrenon, mesembranol, epimesembranol, tortuozamina, sceletenon. Należy podkreślić, iż roślina przyjmowana jest przede wszystkim w postaci przefermentowanej. Dowiedziono, iż ma to wpływ na składniki chemiczne zawarte w surowcu (transformacja mesembryny do mesebrenonu), a tym samym jego działanie. Tradycyjnie, fermentacja polega na skruszeniu i zmieleniu świeżego materiału roślinnego, a następnie przechowaniu go w zamkniętym pojemniku przez kilka dni. Następnie materiał roślinny suszy się na słońcu aż do wyschnięcia. Tak przygotowany susz ma barwę jasnobrązową [4].

Badania prowadzone w USA rzuciły nowe światło na potencjalne zastosowania roślin z rodzaju Sceletium, w tym Sceletium tortuosum. Pokazano, że możliwe jest użycie preparatów z tej rośliny w leczeniu schorzeń psychiatrycznych i psychologicznych, w tym depresji, niepokoju, bulimii, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych oraz w terapii uzależnień. Udowodniono skuteczność terapii zaburzeń psychiatrycznych stosując dawki 50-100 mg materiału roślinnego dziennie [5].

Chlorowodorek mesembryny ma właściwość inhibicji fosfodiesterazy-4, co niesie nadzieje w terapii chorób zapalnych, w tym przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz astmy [6].

Roślina była tradycyjnie stosowana u nadpobudliwych dzieci. Sposób użycia – to kilka kropel soku wyciśniętego ze świeżej rośliny, które działały uspokajająco i umożliwiały zaśnięcie [7]. Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla życia, w tym brak zmian hematologicznych. Zanotowano jedynie niewielkie przedłużenie czasu trwania snu.

Interesujący jest fakt, iż roślina jest znana we wschodnich Indiach, gdzie przyjmowana jest w postaci mieszanki z kwiatostanami niektórych odmian konopii indyjskiej (Cannabis indica).

Autor: Jan Sieluk

BIBLIOGRAFIA


  1. Gericke N, et al. Sceletium – a review update. J Ethnopharmacol 2008; 119: 653-663.
  2. Smith MT, et al. Psychoactive constituents of the genus Sceletium N.E.Br and other Mesembryanthemaceae: a review. J Ethnopharmacol 1996; 50: 119-130.
  3. Patnala S, et al. Investigations of phytochemical content of Sceletium tortuosum following the preparation of ‘Kougoed’ by fermentation of plant material. J Ethnopharmacol 2009; 121: 86-91.
  4. Smith MT, et al. Pharmaceutical Biology 1998; 36: 173-179.
  5. Gericke, N., Van Wyk, B.-E., 1999. Pharmaceutical compositions containing mesembrine and related compounds. US Patent 6,288,104.
  6. Houslay MD, et al. Keynote review: phosphodiesterase-4 as a therapeutic target. Drug Discovery Today 2005; 15: 11503–11519.
  7. Meiring, I. Notes on some experiments with the active principle of Mesembrianthemum tortuosum, L. Transactions of the South African Philosophical Society 1898; 9:48–50.
Poleć w swojej społeczności!