Start » Artykuły naukowe, Kuchnia naukowa, Przyprawy, Rośliny z daleka

Szafran: na dobry nastrój i zdrowie

23 października 2009

saffronSzafran uprawny(Crocus sativus), czyli krokus – roślina z rodziny kosaćcowatych, pochodzi prawdopodobnie z Azji Mniejszej, ma kilka wąskich ciemnozielonych liści i piękne, duże kwiaty w różnych odcieniach fioletu. W środku kwiatu są pręciki i słupek z charakterystycznym ciemnopomarańczowym znamieniem stanowiącym cenną przyprawę. W Polsce kwitnie we wrześniu, na południu w październiku – listopadzie. Szafran był znany w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, jako barwnik, przyprawa i lek. Od średniowiecza uprawiano go w południowej Francji i Hiszpanii, obecnie największym producentem jest Turcja. Z 1 ha plantacji szafranu otrzymuje się tylko 15 – 25 kg suchej przyprawy, a uprawa jest bardzo pracochłonna. Szafran jest najdroższą przyprawą na świecie, a jego cena przewyższa cenę złota. Przyprawa nadaje smak, zapach i barwę potrawom z ryżu, sosom, ale zbyt duża ilość szafranu sprawia, że potrawa staje się gorzka. Współczesne badania pokazały, że szafran ma działanie przeciwnowotworowe, antydepresyjne, poprawia nastrój oraz potencję (zdolność do erekcji).

Szafran zawiera lotne olejki (do 2%), żółty barwnik krocynę oraz gorzką pikrokrocynę. Bioaktywne składniki szafranu, zwłaszcza krocyna, mają właściwości antyoksydacyjne. Porównanie wyników szeregu testów in vitro pokazało [1], że ekstrakt z szafranu ma słabe zdolności wymiatania rodników, zwłaszcza w porównaniu z kurkuminą czy ekstraktem z rozmarynu. Jednak w badaniach na ludzkich komórkach okazał się bardzo skutecznym antyoksydantem. Właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne ma krocetyna, unikalny karotenoid; pokazano, że wpływa ona na aktywność płytek krwi [2] przeciwdziałając ich agregacji. Szafran podawany jako suplement diety przeciwdziałał uszkodzeniom siatkówki oka u szczurów, które wystawiono na działanie silnego białego światła [3]. Interesujące, że beta-karoten w tej samej dawce nie podziałał ochronnie. Szczury trzymane na wysokotłuszczowej diecie, którym dodano do paszy szafran miały znacząco niższy poziom trójglicerydów, cholesterolu oraz innych wskaźników hiperlipidemii niż grupa kontrolna. [4] Pokazuje to, że oprócz walorów smakowych, dodawanie szafranu do potraw ma znaczenie prozdrowotne – pozwala zmniejszyć skutki spożywania tłustych posiłków.

W tradycyjnej medycynie irańskiej szafran stosowano w bezsenności i stanach lękowych. Ostatnio na irańskim Uniwersytecie Medycznym wykonano serię badań biologicznej aktywności składników szafranu. Badania na myszach pokazały [5], że krocyna nie dawała efektu anksjolitycznego ani hipnotycznego, natomiast szafran w mniejszych dawkach zmniejszał aktywność ruchową, a większych przedłużał czas snu i działał przeciwlękowo. Bardzo interesujące były testy działania szafranu jako afrodyzjaku. Zarówno ekstrakt jak i krocyna zwiększały aktywność seksualną szczurów [6]. Zachęceni tym wynikiem badacze wykonali też badania na ludziach. Pacjentom klinicznego szpitala, którzy mieli problemy z erekcją podawano przez 10 dni tabletkę z 200 mg szafranu, stwierdzając poprawę zachowań seksualnych [7] (np. częstość i czas trwania stosunków). Problemem było bezpieczeństwo terapeutycznego stosowania dużych dawek szafranu, który zwykle w formie przyprawy stosuje się z bardzo małych dawkach. Aby to sprawdzić, zdrowym ochotnikom podawano 200-400 mg szafranu przez 7 dni [8]. Większe dawki powodowały obniżenie ciśnienia krwi oraz niewielkie zmiany parametrów hematologicznych: zmniejszenie liczby czerwonych krwinek i płytek krwi, obniżenie poziomu hemoglobiny, hematokrytu, a także wzrost poziomu sodu, mocznika i kreatyniny. Jednak zmiany te były w zakresie stężeń uznawanych za normalne i nie były istotne klinicznie.

Ekstrakt z szafranu (200-2000 microg/ml) dodany do hodowli komórek raka piersi (MCF-7) niszczył je wywołując apoptozę [9]. Podobnie działał etanolowy ekstrakt na komórki raka wątroby [10] (HepG2, HeLa), co pozwala na optymistyczne stwierdzenie, że jest to potencjalny chemioterapeutyk. Ekstrakt z szafranu i jego główny składnik krocyna znacząco hamował wzrost komórek raka okrężnicy [11], nie wpływając na normalne komórki. Te ekstrakt powinien być dalej badany, jako opcja leczenia nowotworów przewodu pokarmowego.

prof. Iwona Wawer


BIBLIOGRAFIA

  1. Ordoudi SA, Befani CD, Nenadis N, Koliakos GG, Tsimidou MZ. . Further examination of antiradical properties of Crocus sativus stigmas extract rich in crocins. J Agric Food Chem. 2009; 57(8):3080-6
  2. Yang L, Qian Z, Yang Y, Sheng L, Ji H, Zhou C, Kazi HA. Involvement of Ca2+ in the inhibition by crocetin of platelet activity and thrombosis formation. J Agric Food Chem. 2008 Oct 22;56(20):9429-33
  3. Maccarone R, Di Marco S, Bisti S. Saffron supplement maintains morphology and function after exposure to damaging light in mammalian retina. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2008; 49(3): 1254-61
  4. Asdaq SM, Inamdar MN. Potential of Crocus sativus (saffron) and its Constituent, Crocin, as Hypolipidemic and Antioxidant in Rats. Appl Biochem Biotechnol. 2009 Aug 13.
  5. Hosseinzadeh H, Noraei NB. Anxiolytic and hypnotic effect of Crocus sativus aqueous extract and its constituents, crocin and safranal, in mice. Phytother Res. 2009;23(6):768-74
  6. Hosseinzadeh H, Ziaee T, Sadeghi A. The effect of saffron, Crocus sativus stigma, extract and its constituents, safranal and crocin on sexual behaviors in normal male rats. Phytomedicine. 2008 Jun;15(6-7):491-5.
  7. Shamsa A, Hosseinzadeh H, Molaei M, Shakeri MT, Rajabi O. Evaluation of Crocus sativus L. (saffron) on male erectile dysfunction: a pilot study. Phytomedicine. 2009;16(8):690-3
  8. Modaghegh MH, Shahabian M, Esmaeili HA, Rajbai O, Hosseinzadeh H. Safety evaluation of saffron (Crocus sativus) tablets in healthy volunteers. Phytomedicine. 2008;15(12):1032-7.
  9. Mousavi SH, Tavakkol-Afshari J, Brook A, Jafari-Anarkooli I. Role of caspases and Bax protein in saffron-induced apoptosis in MCF-7 cells. Food Chem Toxicol. 2009; 47(8):1909-13.
  10. Tavakkol-Afshari J, Brook A, Mousavi SH. Study of cytotoxic and apoptogenic properties of saffron extract in human cancer cell lines. Food Chem Toxicol. 2008; 46(11):3443-7.
  11. Aung HH, Wang CZ, Ni M, Fishbein A, Mehendale SR, Xie JT, Shoyama CY, Yuan CS. Crocin from Crocus sativus possesses significant anti-proliferation effects on human colorectal cancer cells. Exp Oncol. 2007 Sep;29(3):175-80
Poleć w swojej społeczności!