Start » Artykuły naukowe, Kuchnia naukowa, Styl życia, Witaminy i minerały

Witamina C: czy potrzebna jest suplementacja?

23 października 2009

mandarynkaWitamina C miała wpływ na ekspansję zachodniej cywilizacji, bowiem w trakcie morskich wypraw podejmowanych w XV i XVI wieku, załogi statków dziesiątkowały nie sztormy, ale szkorbut. Przełomu dokonał kapitan James Cook – zabrał cytryny i kapustę na swoją wyprawę przez Pacyfik. Obecnie w Europie nie ma szkorbutu, ale dość powszechne są stany częściowego niedoboru witaminy C, które powstają z powodu nieprawidłowej diety i stylu życia, chorób czy nadużywania leków. Nie korzystamy z odkryć marynarzy i naukowców – spożycie kiszonej kapusty i owoców jest w Polsce zbyt niskie. Zimowe niedobory witaminy C można uzupełnić jedząc owoce mrożone, cytrusy, warzywa, natkę pietruszki lub korzystając z suplementów diety (różne formy witaminy C w kapsułkach lub tabletkach). Dawka 60-80 mg jest wystarczająca, aby zapobiec objawom szkorbutu; powinniśmy dostarczać tyle mg witaminy ile wynosi masa ciała w kilogramach. Ostatnio poleca się większe dawki, 100-200 mg, co powinno zapewnić poziom 70 μM w plazmie krwi. Przewlekły niedobór witaminy C odbija się niekorzystnie na zdrowiu.

Witaminę C wyizolował w 1928 r A. Szent Győrgyi, jej strukturę chemiczną określił W. M. Haworth, obaj otrzymali za to w 1937 roku Nagrodę Nobla. Kwas askorbowy to niezbędny składnik pożywienia, rozpuszczalny w płynach ustrojowych. Potrzebują go organizmy zwierząt. W warunkach stresu zwierzęta drapieżne syntetyzują nawet kilka gramów dziennie. Analizując dietę małp najbliżej spokrewnionych z człowiekiem okazało się, że jedzą one znacznie więcej witaminy C, błonników i składników mineralnych niż współczesny człowiek. Dieta w okresie późnego paleolitu dostarczała człowiekowi ok. 400 mg witaminy C, obecna kilka razy mniej. Wniosek: trzeba zwiększyć ilości owoców i warzyw w diecie. Amerykanom zalecono ich spożywanie 5 razy dziennie (dieta 5D). W Europie popularyzuje się dietę śródziemnomorską, która dostarcza 200-250 mg witaminy C. Badania farmakokinetyczne pokazują, że u zdrowych ludzi poziom witaminy C w surowicy krwi jest wysycany przy dawkach rzędu 200 mg, podawanie większej ilości nie daje dalszego wzrostu stężenia.

Witamina C w organizmie jest obecna w hydrofilowych środowiskach: w plazmie krwi, płynach maziowych, plazmie komórek. Jest najbardziej aktywnym antyoksydantem w plazmie krwi. Redukuje utlenioną witaminę E, przyczyniając się do ochrony błon komórkowych, przez współdziałanie obu witamin tworzy się system ochronny całego organizmu. Większe ilości rodników generowane są w organizmie w wyniku silnego stresu czy ekstremalnej aktywności sportowej, zabiegów operacyjnych, ale także w wielu chorobach zapalnych. Może się okazać, że organizm nie radzi sobie z usuwaniem skutków ich działania. Dlatego do uzupełnienia deficytu tej witaminy w stanach chorobowych poleca się dzienne, terapeutyczne dawki od 200 do 1000 mg dziennie, a w chorobach nowotworowych nawet 1-5 g dziennie.  Duże dawki kwasu askorbowego mogą podrażniać błony śluzowe żołądka i jelit, dlatego podaje się je raczej dożylnie.

Witamina C jest konieczna w wielu procesach w organizmie, takich jak: absorpcja żelaza w żołądku, synteza kolagenu, synteza karnityny, noradrenaliny i neuropeptydów, metabolizm energetyczny komórki. Witamina C zwiększa wchłanianie żelaza, sprzyja odnowie funkcji śródbłonka naczyń krwionośnych, działa korzystnie w przypadku wysokiego poziomu cholesterolu.

Wyjaśnienie roli witaminy C w organizmie może przynieść raczej analiza danych epidemiologicznych niż biochemicznych.

W badaniach epidemiologicznych nad rolą witaminy C wzięło udział prawie 20 tys. Anglików.im więcej witaminy C w plazmie krwi – tym mniej chorób nowotworowych. Badanie populacji 22 tys. Greków pokazało, że stosowanie diety śródziemnomorskiej daje mniejszą śmiertelność z powodu chorób serca i układu krążenia. Badania brytyjskie potwierdziły mniejsze ryzyko tych chorób u osób spożywających większe dawki (>700 mg dziennie). Zwrócono uwagę, że na korelacje mają wpływ takie czynniki jak: sposób zbierania danych o diecie, przygotowanie i przechowywanie produktów żywnościowych oraz  biodostępność i proces absorpcji.

Badania dzieci na Krecie pokazały, że dieta śródziemnomorska ma korzystny wpływ na choroby górnych dróg oddechowych. Aż 80% dzieci jadło owoce co najmniej dwa razy dziennie, co powodowało 66% redukcję przypadków alergicznego kataru i 46% mniej ostrych nieżytów nosa. Dzieci z astmą oskrzelową mają w plazmie krwi jedynie 64% tej ilości witaminy C co zdrowa, tak samo żywiona grupa kontrolna. Walka z alergenami zużywa barierę obronną organizmu. Dzieciom z astmą i alergiami należy więc dostarczać zwiększone dawki witaminy C.

Wcześniejsze badania na zwierzętach sugerowały, że witamina C ma wpływ na przebieg infekcji wirusowych i bakteryjnych. Witamina C poprawia funkcje fagocytów, proliferację limfocytów T i produkcję interferonu. Świadczy to o tym, że wpływa na system immunologiczny. Zwiększenie spożycia witaminy C może nie dać efektu w populacji, gdzie jej spożycie jest dość wysokie. Ale u osób spożywających jej za mało lub poddanych silnemu stresowi – może być skuteczne. Badano efekt profilaktyczny suplementacji oraz efekt terapeutyczny stosując dawki między 50 mg a 2,0 g dziennie. Podawanie jej w kilku porcjach (np. 100 mg dwa razy dziennie) nie powinno mieć znaczenia w profilaktyce, ale może być korzystne w leczeniu choroby, ponieważ witamina jest zużywana w tkankach objętych stanem zapalnym.

Choroby przyzębia, jak chroniczny stan zapalny dziąseł, dotykają 10-15% populacji. Stan zapalny dziąseł przenosi się na inne tkanki organizmu, pokazano jego powiązania z cukrzycą typu 2, chorobami serca i układu krążenia oraz układu nerwowego. Im niższy poziom antyoksydantów, w tym  witaminy C, w surowicy krwi tym większe zaawansowanie stanu zapalnego. Jest to sygnał dla osób zagrożonych parodontozą: należy dbać o dostateczne spożycie witaminy C.

Pacjenci z demencją, chorobą Alzheimera czy Parkinsona mają obniżony poziom witaminy C i E. Zapewnienie odpowiednich dawek obu witamin może poprawić funkcje układu immunologicznego, krwionośnego i nerwowego, ma wpływ na zdolności poznawcze oraz pracę mózgu. Wyższe spożycie witaminy C samej lub razem z witaminą E, może opóźniać spadek zdolności poznawczych następujący z wiekiem.

Chorobą ograniczającą jakość życia starszych osób jest reumatyzm. Analiza diety chorych na reumatoidalne zapalenie stawów pokazała, że konsumowali mniej owoców niż odpowiednia wiekowo grupa kontrolna. Mniejsze spożycie witaminy C wydaje się zwiększać ryzyko rozwoju stanu zapalnego w stawach.

Wiele starszych osób cierpi na owrzodzenie podudzi. Średni poziom witaminy C u pacjentów z ranami i chorobami układu krążenia, nadciśnieniem był znacząco niższy niż w odpowiedniej grupie kontrolnej bez ran na nogach.

Najlepszym źródłem witaminy C jest urozmaicona dieta. W Instytucie Żywności i Żywienia w Warszawie oznaczono zawartość witamin C, A i E w racjach pokarmowych typowych diet. Owoce i warzywa są łatwo dostępne w lecie i na jesieni, tradycyjnie je się ich mało w zimie, w rezultacie spożycie witaminy C pokrywało zaledwie 40 do 60% pożądanej dziennej ilości.

Prozdrowotne efekty nie wynikają tylko ze spożycia witamin A, C i E. Kluczową sprawą w profilaktyce jest obecność zespołu fitozwiązków. Najczęściej okazuje się, że pojedyncze związki nie dają tych samych korzyści, co ich naturalne mieszaniny. Wkład witaminy C w antyoksydacyjną aktywność jabłek to tylko 0.4%. Walory jabłek to wynik właściwości zestawu składników, a nie tylko jednej witaminy czy pojedynczego flawonoidu.

Najbogatszym europejskim źródłem witaminy C są owoce dziko rosnących róż z rekordową ilością 6,8-12g w 100 g oraz owoc czarnej porzeczki o zawartości do 4 g.

Witamina C może być przyjmowana w postaci preparatów syntetycznych, między naturalnym a syntetycznym kwasem L-askorbowym nie ma różnic chemicznych. Jednak liczne badania wykazały, że witamina C w naturalnych produktach lepiej się wchłania i dłużej utrzymuje terapeutyczne stężenie w organizmie. Dzieje się tak dlatego, że witamina C występuje w roślinach w połączeniach doskonale rozpoznawalnych biochemicznie przez nasz system trawienny. Na przykład, kwas 6-O-glukozylo-l-askorbowy czy 2-O-glukozylo-l-askorbowy. Dodatkowo, związki polifenolowe obecne w roślinach chronią ją przed rozkładem i potęgują jej działanie antyoksydacyjne. Dlatego racjonalne jest podawanie jej razem z flawonoidami, np. witamina C z rutyną.

Opracowano nowe formy witaminy C w postaci soli sodowej lub estru ((Ester-C). Pokazano, że doskonale się wchłania kompleks askorbinian/treonian wapnia . Takie związki są w suplementach diety.

prof. Iwona Wawer

BIBLIOGRAFIA


  1. Bässler i inni, Vitamin C, Vitamin-Lexikon, Gustav Fisher Verlag, Stuttgart, 1992; 190-208
  2. Duarte TL, Jones GD. Vitamin C modulation of H2O2-induced damage and iron homeostasis in human cells.Free Radic Biol Med 2007;43(8):1165-75
  3. Levine G.N. Frei B., Koulouris S.N, Gerhard M.D., Keaney J.F, Vita J.A., Ascorbic acid reverses endothelial vasomotor dysfunction in patients with coronary artery disease, Circulation, 1996; 93: 1107
  4. Ting HH, Timini FK, Haley EA, Roddy MA, Ganz P, Creager MA, Vitamin C improves endothelium-dependent vasodilation in forearm resistance vessels of humans with hypercholesterolemia, Circulation, 1997; 95: 2617
  5. Khaw KT, Bingham S, Welch A, Luben R, Warenham N, Oakes N, Relation between plasma ascorbic acid and mortality in men and women in EPIC-Norfolk prospective study: a prospective population study. European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition., Lancet, 2001; 357: 657-663
  6. Trichopoulou A, Costacou T, Bamia Ch, Trichopoulos D, Adherence to a Mediterranean diet and survival in a Greek population. New England J. Med., 2003; 348: 2599–2608.
  7. Knekt P, Ritz J, Pereira MA, i inni, Antioxidant vitamins and coronary heart disease risk: a pooled analysis of 9 cohorts.Am J Clin Nutr.2004, 80: 1508-1520
  8. Dehghan M, Akhtar-Danesh N, McMillan C R, Thabane L, Is plasma vitamin C an appropriate biomarker of vitamin C intake? A systematic review and meta-analysis, Nutrition J.,2007, 6:41
  9. Chatzi L, Cullinan P, i inni, Protective effect of fruits, vegetables and the Mediterranean diet on asthma and allergies among children in Crete,” Thorax, 2007; 62(8):677-83
  10. Hemilä H , Vitamin C for preventing and treating pneumonia, Cochrane Database Syst Rev. 2007;(1):CD005532 45855 (10/2007)
  11. Chapple I L C, Milward M R, Dietrich T, The prevalence of inflammatory periodontitis is negatively associated with serum antioxidant concentrations J. Nutr. 2007; 137: 657–664
  12. Martin A, Cherubini A, Andres-Lacueva C, i inni, Effects of fruits and vegetables on levels of vitamins E and C in the brain and their association with cognitive performance. J Nutr Health Aging. 2002; 6(6):392-404.
  13. Martin A, Youdim K, Szprengiel A, i inni, Roles of vitamins E and C on neurodegenerative diseases and cognitive performance. Nutr Rev. 2002; 60(10 Pt 1):308-26.
  14. Wengreen HJ, Munger RG, i inni, Antioxidant intake and cognitive function of elderly men and women: the cache county study,  J Nutr Health Aging, 2007; 11(3): 230-7
  15. Pattison DJ, Silman AJ, Goodson NJ, i inni, Vitamin C and the risk of developing inflammatory polyarthritis: prospective nested case-control study. Ann Rheum Dis. 2004; 63(7):843-7.
  16. Lazareth I, Hubert S, i inni, Vitamin C deficiency and leg ulcers. A case control study, J Mal Vasc, 2007: 32(2):96-9.
  17. Liu R H, Health benefits of fruit and vegetables are from additive and synergistic combinations of phytochemicals, Am J Clin Nutr, 2003, 78 (3), 517S-520S
  18. Gruenwald, J. i inni, Safety and tolerance of Ester-C® compared with regular ascorbic acid. Advances in therapy. 2006; 23(1): 171-8.
Poleć w swojej społeczności!